Oktay Baran tüm yazılar

Dünya çeyrek yüzyıldır derin bir sistem kriziyle ve ona eşlik eden bir emperyalist paylaşım ve hegemonya savaşıyla sarsılıyor. Küreselleşmeyi ortadan kaldırmayı vazeden sağcı görüşler, kapitalizmin küresel işleyişini ortadan kaldırma doğrultusunda küçücük bir adım atmayı başarırlarsa, bunun tek anlamı, iktisadi krizin de savaşın da daha çok şiddetlenmesi olacaktır. Ulusalcı politikalar da tıpkı globalist politikalar gibi, mevcut sistem krizini çözemez, düşen kâr oranlarını arttıramaz, tüketimi eski canlılık düzeyine getiremez, borç dağlarını eritemez, enflasyon illetini yok edemez. Ulusalcı zırvalıkları söylemin ötesine geçerek hakikaten hayata geçirmeye kalksalar, kriz içinde debelenen kapitalist sisteme bir darbe de kendileri indirmiş ve dünyayı her bakımdan çok daha korkunç bir kaosa sürüklemiş olurlar. İnsanlığın boğuştuğu sorunların yegâne çözümü, küreselleşme olgusunu beyhude yere yok etmeye çalışmak değil, onun olgunlaştırdığı maddi temel üzerinde sosyalizmi inşa etmektir. Bunun yolunu açacak olan da proleter dünya devrimidir.

Trump’ın ikinci başkanlık dönemi beklenildiği üzere hızlı başladı ve öyle de devam ediyor. İmzalanan birçok kararnamenin yanı sıra yapılan açıklamalarla uluslararası alanda dengeler sarsılıyor. Trump, onu içe kapanmacı ve korumacı olarak adlandıranlara nispet yaparcasına küresel planda ne denli yayılmacı ve atak olacağını gösteriyor. Yakın komşularını açıkça ilhak etmekten bahsediyor. “Kanada zaten bir eyaletimiz, Grönland öyle ya da böyle bizim olacak, Panama’yı geri alacağız, Gazze’yi yıkıp küresel bir tatil merkezi yapacağım” şeklindeki açıklamalar diplomatik teamülleri yerle bir ediyor. Ev sahipliği yaptığı görüşmede Zelenski’yi kameraların önünde aşağılayıp yerin dibine sokuyor ve Beyaz Saray’dan kovuyor; Avrupa’ya artık sizi korumayacağım diyerek rest çekiyor; Çin ve tüm büyük rakiplerine karşı “ticaret savaşı” olarak kodlanan bir ekonomik saldırıya geçiyor. Burjuva diplomasisi ve politikasının ne kadar ikiyüzlü teamülü, yerleşik usulleri, nezaket kuralları vb. varsa hepsi yerle bir ediliyor.

Ülkede meydana gelen felâketler, kazalar ve trajediler birbirini takip ediyor: madenler, tersaneler, fabrikalar, inşaatlar, işçi servislerinin işlediği yollar can pazarına dönüşmüş, üçer beşer, onar yüzer ölüyor işçiler; büyük depremlerde binalar çöküyor, mahalleler ve hatta kentler neredeyse yok oluyor; hemen her yıl değişmez bir kadermişçesine yangınlar ormanları yutup kavuruyor içindeki köylerle, hayvanlarla birlikte; en güvenilir ulaşım araçlarını taşıyan tren rayları bile can alır hale gelmiş durumda. Doğa olayları veya önlenebilir büyük kazalar her seferinde felâketlere dönüşüyor ve emekçileri kavuruyor acılar! Peki istisnalar bir yana, neden çoğu durumda karşımıza genellikle aynı suskunluk, tepkisizlik tablosu çıkıyor? Neden on binlerce insan ölürken bu kurbanları veren emekçiler çok daha güçlü ve kitlesel şekilde ayağa kalkıp “artık yeter!” diyemiyorlar?

Trump’ın pek çoklarına palavra ya da ütopik gibi görünen açıklamaları ve hamleleri, aslında nasıl bir tarihsel dönemden geçtiğimizi gayet net özetlemektedir. Bu dünya, burjuva güçlerin sermayenin çıkarları doğrultusunda bütün bir gezegeni ateşe verdikleri, savaşların çok daha kıran kırana yaşanacağı bir dünyadır. Daha da kıyıcı hale gelecek bu yıkımdan kurtulmanın tek yolu, kâr uğruna insanlığı yok oluşa sürükleyen kapitalist düzeni işçi devrimleriyle yıkmaktan geçiyor.

Sermayenin ve onun devletinin dayatmalarını ve saldırılarını kırmanın yolu mücadeleyi büyütmekten geçmektedir. Grev yasakları oportünist uzlaşma arayışlarıyla değil, ancak mücadeleyle ve grevle aşılabilir. Yasalara takılıp kalan, onun çizdiği çerçeveyle kendini sınırlayan sendikal anlayışa karşı mücadele yürütmek şarttır. Sınıf hareketi meşrudur; meşruluğunu yasalardan değil, haklılığından alır. Güçlü ve örgütlüyse onun önünde hiçbir yasak ya da barikat duramaz! Bugün henüz böyle bir güç ve örgütlülükten uzaktayız. Ama asla unutmamalıyız, çoğunluk ve güce giden yol mücadeleden geçer. 60’lı yıllarda grev yasaklarını yıkan Kavel’deki “yasadışı” grev olmuştu, yine 60’ların ortalarından itibaren Maden-İş öncülüğündeki DİSK militan bir mücadele hattı sayesinde adım adım güçlenip sendikal bir çekim merkezi haline gelmişti. Bugün de tutulması gereken yol budur!

Trump seçilmiştir ama bu onun başarısından, yaptığı atılımdan vb. kaynaklanmıyor. Dolayısıyla bu sonuç esasen, Trump’ın kazanmadığı, Demokrat Partinin kaybettiği şeklinde yorumlanmalıdır. Mevcut koşullarda Trump’ın ilk başkanlık dönemindeki icraatına rağmen tekrar seçilebilmesinin siyasi sorumlusu, kitlelerin beklentilerini karşılamayıp, izlediği politikalarla hayal kırıklığı yaratan Demokrat Parti iktidarıdır. Kitleler büyük bir sağa kayış yaşamamış, Trump bir önceki seçimde aldığı oyu korumuş, buna mukabil Demokratlar feci bir kayba uğramışlardır. Geçen sefer Demokratlara oy vermelerine rağmen bu kez sandığa gitmeyenlerin kinikçe ve hayal kırıklığıyla içe kapandığını söylemek de mümkün değildir. Tepki gösterip sandığa gitmeyen sekiz milyon kişinin, her şeye rağmen gidip Demokrat adaya oy veren mücadeleci unsurlarla birlikte Trump karşısında kolayca boyun eğmeyeceğini öngörebiliriz. Bu kesimlerin dinamizmi son aylardaki savaş karşıtı gösterilerde ve grevlerde yeterince ortadadır. Kaldı ki Trump’a oy veren işçi sınıfı kesimlerinin “ümitsiz vaka” oldukları düşüncesi de kesinlikle yanlıştır.

AKP’nin eğitim alanında üç temel ilkesinden bahsetmek mümkündür: Birincisi, imam-hatipleri yaygınlaştırmak, cazip hale getirmek, düz liseleri de imam-hatipleştirmek ya da en azından din derslerinin sayısını arttırmak, tarikatları yapılan çeşitli protokollerle düz liselere resmi olarak sokarak orada yasal faaliyet yürütmelerini mümkün kılmak, çocukları ve gençliği tarikatlara yönlendirip onların eline mahkûm etmek. İkincisi, devlete ait okulları tedricen tasfiye ederek başta kendilerine yakın olanlar gelmek üzere özel okulları teşvik etmek, AKP yandaşı şirketlere mümkün olan en büyük avantayı yaratacak projeler geliştirmek. Üçüncüsü de, iktidarda oluşlarının kaçınılmaz bir gereği olarak sermayenin genel çıkarlarını da gözeterek, hem küçük işletmelere hem de büyük sermayeye daha da ucuz ve hatta bedava eğitimli işgücü sağlayacak şekilde mesleki-teknik okulları elden geçirmek.

Üçüncü Dünya Savaşı yayılıp şiddetleniyor. ABD ve İngiliz emperyalizmi, zaman zaman siyasi temsilcilerinin ağızlarından çıkan ters yönlü açıklamalara rağmen hem Ukrayna-Rusya savaşını daha da büyütmek üzere hem de Ortadoğu’da yürüyen savaşı çok daha geniş bir alana yaymak ve derinleştirmek için çaba harcıyorlar. Bugün karşımızda koca bir dünya savaşı gerçeği durmaktadır ve buna son vermenin yolu emekçilerin militarizme ve kapitalizme karşı devrimci seferberliğinden geçmektedir. Kapitalizmin yarattığı iktisadi yıkıma, yükselen faşizm tehlikesine ve büyüyen dünya savaşına karşı emeğin birleşik direniş cephesini yaratmak her yerde en acil ihtiyaçtır.

Çürümüşlük ve yükselen faşizm tehdidi militarizmle de sarmaş dolaş büyüyor ve her iki olgu birbirini besliyor. Ortadoğu ve Afrika’da yaşanan savaşlar göç sorununu büyütüp Avrupa’daki faşist propagandaya da malzeme oluştururken, savaşların her zaman ve her kapitalist ülkede otoriterleşmeyi körüklediği bilinen bir tarihsel gerçektir. Diğer taraftan tarihsel olarak bakıldığında faşizm içeride emekçilere karşı bir iç savaş olmakla kalmamış, genellikle dışarıda da yayılmacı, yağmacı savaşların önünü açmıştır. Birbirini besleyip büyüten bu sarmalı sonlandırmanın yegâne yolu, kapitalist sömürü sistemine son vermekten geçiyor. Faşizme ve militarizme karşı gerçek bir mücadele için birleşik işçi cephesinin inşası büyük önem taşıyor.

Burjuvazinin akademisyen ve teknokrat uşaklarının ücret artışlarıyla enflasyon arasında zorunlu bir ilişki olduğuna dair yalanlarla amaçladıkları şey, sermayenin kârlarını korumak ve kemer sıkma programlarına halkın rızasını sağlamaktır! Böylelikle, büyük tekellerin bir süreliğine de olsa keyfi biçimde arttırdıkları fiyatları makul ve mantıklı da göstermiş olmaktadırlar. Eğer tüketiciler bu zamlara seslerini çıkarmazlarsa, yalnızca tekellere değil, irili ufaklı tüm sermaye sahiplerine ürünlerinin fiyatını arttırma yolunu da açmış olurlar. Fırsatını bulduğunda hiçbir kapitalist vurgundan payına düşeni almaktan geri durmaz.

Normal koşullar altında bu iktisadi yıkım tablosu karşısında emekçilerin tepkilerinin çok daha sert ve yaygın olması beklenir. Ama karşımızda faşist bir rejim bulunmaktadır ve yapılan değerlendirmelerde bu hususun atlanmaması elzemdir. Ayrıca ekonomik mücadele bağlamında bile örgütsüz ve kendiliğinden tepkilere bel bağlamak doğru değildir. Sendikaların bu boşluğu doldurmanın doğal özneleri olması gerekirken, devlet güdümündeki sendikal bürokrasinin tavrı ortadadır. Gaz alıcı eylemlerle günü kurtarma derdindeler. Türk-İş bürokratları “zordayız, geçinemiyoruz” diyerek iktidara el açarak adeta sadaka dilenmektedir. Türkiye’nin sanayi merkezlerini ve en başta da İstanbul’u es geçerek turistik gezi mahiyetinde mitingler yapacakları takvimler ilan ediyorlar. Belli ki herkes kendi fıtratına uygun rolü oynuyor. Mücadeleci işçiler, emekçiler de, bu saldırılara ve faşist rejime hayır demek için kendi fıtratlarına uygun olarak çok daha örgütlü biçimde ayağa kalkmak zorundadırlar. Nihayetinde “örgütlüysen her şeysin, örgütsüzsen hiçbir şey” sloganı döne dolaşa hükmünü icra ediyor!

Günümüzde asgari ücrete dair tartışmalar ve kampanyalar, aslında hem sendikal hareketin hem de sosyalist hareketin ne denli gerilere savrulduğunun örnekleriyle doludur. Gerileme, alabildiğine düşük beklentiler, hiçbir çatışmaya girmeden yenilgiyi baştan kabullenme tutumu almış başını gitmektedir. Asgari ücret için bir fiyat önerirken dahi sendikalar bıraktık yoksulluk sınırını, açlık sınırını baz alarak bir rakam açıklamanın ötesine geçemiyorlar. Ülkede çalışan işçilerin yarısından fazlasının aldığı ücret düzeyini açlık sınırına göre belirlemek, daha baştan ücretlileri açlığın bir tık üstüne mahkûm etmek anlamına geliyor. Çalışanlara aç kalmamaktan daha fazlasını reva görmeyen burjuvazinin ideolojik hegemonyası burada da kendini gösteriyor.

Emekçiler açısından temel sorun, reel ücretlerdeki düşüştür. Emekçilerin, ne pahasına olursa olsun, hangi bedele mal olursa olsun enflasyonun düşürülmesi diye bir önceliği olamaz. Öncelik reel ücretlerin korunması ve mümkün olduğunca artış sağlanmasıdır. Zira enflasyonu önceleyen bir bakış açısı, tam da kapitalistlerin ve onların iktidarının izlediği politikaya onay verme sonucunu doğuruyor. Enflasyonun sebebinin tüketim talebinin yüksekliği olduğu, bunun kaynaklarından birinin de yüksek ücretler olduğu şeklindeki bilimsel kılıflı iddialar baştan aşağıya yalandır. Yalnızca bu ülkede değil, tüm dünyada burjuvazi emekçilerin yaşam standartlarını aşağıya çeken politikaları meşrulaştırmak için bu yalanın arkasına sığınıyor. IMF, Dünya Bankası, Merkez Bankaları, ekonomi bakanlıkları, TV’lerdeki yorum programları, üniversite kürsüleri vb. hep bir ağızdan aynı yalanı tekrarlayıp duruyorlar. İşçilerin bu yalanı kabullenip kendi arzularıyla emeğe saldırı programlarına rıza göstermesi hedefleniyor. Aynı zamanda büyük tekellerin ücret artışlarını bahane ederek fahiş zamlar yapmaları da normal bir şey olarak yutturulmaya çalışılıyor. Dolayısıyla enflasyonu indirme vaadiyle emekçilere dayatılan “fedakârlık”ların hiçbiri kabul edilmemelidir. Asgari değil insanca bir yaşam isteyen tüm işçiler bu doğrultuda mücadele etmelidirler. İnsanca bir yaşam da ancak kapitalizmin yıkılmasıyla mümkün olabilir.

Yaklaşık 350 bin mahpusa ulaşan hapishanelerde yatacak yer bile bulunamıyor, birçok yerde mahpuslar nöbetleşe uyuyor. Zira iktidarın resmi verilerine göre toplam 403 “ceza infaz” kurumunun arttırılmış kapasitesi 295 bin kişidir. Normal koşullarda bıraktık bu sayıyı geçmemesini, onun en fazla üçte ikisi kadar mahpusun kalması gerektiği söyleniyor. Faşist rejim ise bu sorunu “çözmek” için yeni zindanlar inşa etmenin peşindedir. 2022’de 22 hapishane, 2023’de 19 hapishane açan iktidar, bu yıl da 12 yeni hapishane inşa edeceğiyle övünüyor! Çürümüş iktidar, topluma bir gelecek hayali sunamadığı gibi, onu hapsetme üzerine kurulu bir gelecek öngörüyor!

Devlet aklının yeni gözdesi Özgür Özel, yerel seçimlerin ardından Saray ve ortaklarına zeytin dalı uzatarak bir “normalleşme” sürecinin başlayabileceği hayallerini pompalamaya girişti. Erdoğan da CHP’nin yarattığı aldatıcı iklimden faydalanarak “normalleşme” söylemini kullanmaya başladı. Bu durum birçok burjuva yorumcu ve siyasetçi tarafından “rejim yumuşuyor” şeklinde lanse edilse de gerçekte yumuşayan, zaten hiçbir zaman çok da sert olmayan CHP’nin Saray iktidarına yaklaşımıdır. CHP genel başkanının tercih ettiği kavram bile bir şey anlatıyor. Özel, “yumuşama” sözcüğünü doğru bulmadığını, “normalleşme” demek gerektiğini söylüyor. Oysa bu kavram çok daha fazlasını anlatır. Böylelikle faşist rejim kolaylıkla normalleşebilirmiş gibi gösterilmekte, yani meşrulaştırılmaktadır.

Düzen içi muhalefet, dün hükümetin ekonomi politikalarını eleştirirken “yanlış” ekonomi politikalarından bahsediyordu. Burjuva muhalefet partilerinin genellikle her ülkedeki söylemi bu şekildedir. Peki yanlışı belirleyen nedir? Neye göre yanlıştır? Tüm toplumun “ortak çıkarları”nı gözeten bir doğru ekonomi politikası mevcuttur da buna uygun olmadığı için mi yanlıştır?

Gazze savaşından fırlayan kıvılcımlar Lübnan, Suriye, Irak ve Yemen’e de sıçrıyor. Savaşın tüm bölgeye yayılması, vekilleri aşarak, bölgesel güçleri de kapsayan ve belki büyük güçlerin doğrudan dahlini de içeren bir boyuta sıçrayıp sıçramayacağı tartışılıyor. Her zamanki gibi, üçüncü dünya savaşı mı yaklaşıyor sorusu soruluyor! Biz bu adla anılmayı hak eden bir savaşın zaten çoktan başladığını söylüyoruz. Hiç kuşku yok ki Ortadoğu cephesinde az önceki soruda ifade edilen şekliyle bölgesel bir savaşın yaşanması, kaçınılmaz olarak mevcut dünya savaşını farklı bir düzleme taşır.