Levent Toprak tüm yazılar

Sadece Türkiye’de değil, kapitalizm tarihi kapsamında bakıldığında dünya genelinde gençliğin daha önce görülmemiş bir çıkmaz içinde olduğu görülüyor. Üstelik bu durum, son onyıllar itibarıyla gençliğin ebeveynlere, yaşlı kuşaklara karşı adeta tarihsel zafer kazanmış göründüğü bir zamanda yaşanıyor. Gerçekten de basitçe teknolojik yenilik olarak kalmayıp, tüm modern kent hayatının giderek omurgası haline gelmekte olan dijital teknolojilerin hızına eski nesillerin genel olarak yetişemiyor olması ve gençler ve çocukların sıra dışı adaptasyonları nedeniyle modern tarihin hiçbir döneminde böylesi bir durumla karşılaşılmamıştı.

ABD-İsrail’in İran’ı hedef alan savaşındaki ikinci perde (ilk perde geçtiğimiz Haziran ayındaki “12 gün savaşı”ydı) 40 günlük alev sağanağının ardından sallantılı bir ateşkes aşamasına geçmiş görünüyor. Bölgede ve dünyada sarsıcı bir etki yaratması, tüm dünyadaki emekçilerin hayatını doğrudan etkilemesi, Türkiye’deki rejimin de örtük biçimde bunun bir parçası olması nedeniyle savaşa karşı tutum sorunu da daha büyük bir önem kazanmış durumda.

İfşa olan pislikten gerçekten rahatsız olan, bunu ortadan kaldırmak isteyen her samimi insanın çürüyen kapitalizme karşı, onun artan ölçüde plütokratikleşen düzenine karşı mücadeleye katılması gerekir. Hedef Batı ya da Amerika değildir, Yahudilik ya da Yahudiler değildir. Hedef kapitalizmdir, kapitalizmi alt edebilecek olan tek güç de işçi sınıfıdır. İşçi sınıfı anti-kapitalist devrimci bir mücadeleyi örgütlü bir tarzda yükseltebilirse bu pisliği temizlemek mümkün olacaktır.

Faşist rejim altında Türkiye’deki çürüme sınır tanımaz bir hızla ilerliyor. Ekonomik planda yoksulluk ve eşitsizlik derinleşirken, politik planda da baskılar alabildiğine artıyor. Olağanüstü yoksullaşma ve olağanüstü baskının yanı sıra kapitalizmin genel küresel çürüme dinamiklerinin de etkisiyle, bir de toplumsal planda yaşanan çürüme var. Hızla yükselen kadın (ve çocuk) tacizi ve cinayetlerinden tutun, ortaokullara kadar indirilen uyuşturucu kullanımına, sayıları ve büyüklükleri görülmemiş ölçüde artan çetelere, mafya yapılanmalarına, her yanı saran sanal bahis ve kumar oyunlarına, patlayan fuhuşa, muhafazakârlık ve taassubun timsali olarak gösterilen dini cemaatlerde, tarikatlarda ve çevrelerde yaşananlara, sağlık ve eğitim sistemindeki kokuşmaya, yargı mensuplarına ödenecek rüşvetlerin bir tarifeye bağlanmasına kadar geniş çeşitlilikte bir çürüme manzarası mevcut.

Kapitalizm bir yapay zekâ çılgınlığı içinde. Bin bir çeşit yapay zekâ uygulaması hızla toplumsal hayatın çeşitli alanlarına nüfuz etmeye başladı. Öğrencilerin ödevlerinden tutun, fal bakıcılığına, mimari tasarımdan tutun psikolojik danışmanlığa, tıbbi danışmanlıktan egzersiz programlarına, yazılımdan bilimsel araştırmaya, yemek tarifinden müzik üretimine alabildiğine geniş bir çeşitlilik içinde bu durumu gözlemlemek mümkün. Sonuçları henüz tüm boyutlarıyla ortaya çıkmış olmasa da ortada ciddi bir sorunun olduğuna şüphe bulunmuyor.

Birçok kez olduğu gibi, bu yılki Nobel Barış Ödülü de tartışma ve eleştirilere konu oldu. Ödül verilecek kişiyi belirleyen Norveç Nobel Komitesi bu yıl barış ödülüne Venezuela’dan Maria Corina Machado’yu layık görmüştü. Venezuela’daki Maduro iktidarını ABD emperyalizminin askeri saldırganlığıyla, CIA operasyonlarıyla devirmeye çalışan bu burjuva lidere barış ödülü verilmesi yaygın bir şaşkınlıkla karşılandı. Ama bu taltif, aslında kapitalist düzenin çürüyüşünün geldiği dip seviyesini gösteren yeni bir halkadan başka bir şey değildir. Trump’ın her türlü ar ve izan duygusunu bir kenara bırakarak, naralar ata ata barış ödülünü kendisi için istediği bir çağda başka ne olabilirdi? O Trump ki Birleşmiş Milletler’in bile resmi olarak tescillediği Gazze soykırımının baş sorumlularından. O Trump ki koltuğuna oturur oturmaz NATO ülkelerine silahlanma harcamalarını iki katına çıkarmalarını dayatan bir başkan. O Trump ki, müttefiklerinin bile adeta şakağına silah dayayıp onlara milyarca dolarlık silah satan kişi. O Trump ki Savunma Bakanlığının adını “Savaş Bakanlığı” yapmaktan çekinmeyen biri. O Trump ki, Grönland’ı ve Panama’yı gerekirse askeri yoldan alacağını iddia edip, İran’ın tepesine bombalar yağdıran kişi. O Trump ki nükleer silah denemelerine yeniden başlanması emri veren başkan…

Kapitalizmin tarihsel krizi sayısız gelişmeyle kendi karakterini açığa vuruyor. Son dönemde göze çarpan yapay zekâ atılımına rağmen kapitalist dünya ekonomisinin derin bunalımı bir türlü aşılamıyor. Yoksulluk, eşitsizlik, işsizlik, güvencesizleşme, geleceksizlik, sosyal hak kayıpları istikrarlı olarak artarken, hemen her düzeyde borçlar yeni tarihi zirve noktalarına ulaşıyor. Ticaret savaşları hızla yükselirken, finans-kapital en asalak, en istikrarsız, en riskli, en yıkıcı formlara bürünerek toplumsal hayatı tarumar ediyor. Tüm bunların yanı sıra bir emperyalist dünya savaşı birbiri ardına farklı coğrafyaları yakıp yıkarak sürüyor. Tabloyu tamamlayan bir diğer önemli unsur olarak da, dünya genelinde demokrasinin boğazlanışı, otoriter ve faşist eğilimlerin çeşitli görünümlerle yükselişi yaşanıyor.

Kürt sorunu Türkiye’nin çok önemli ve büyük bir sorunudur. Egemenler tarafından Türkiye’de işçi sınıfı kitlelerini şoven milliyetçi zehirle felçleştirmek için alabildiğine kullanılmıştır ve kullanılmaktadır. İşçi sınıfı devrimcileri, işçi sınıfını bölen ve onun devrimci mücadelesine zarar veren şovenizme karşı daima kararlılıkla mücadele ederler. Sınıf devrimcilerinin net olarak karşısında ve yanında olduğu temel şeyler vardır: Şoven-ırkçı Kürt düşmanı politikaların, özellikle de bunların temel bir parçası olan savaş politikalarının daima karşısında dururlar ve Kürt halkının ulusal-demokratik hak ve taleplerinin yanında olurlar.

Devrimci Marksistler ne İsrail’in ne İran’ın yanında yer alırlar. Marksistler asıl olarak savaşın taraflarının sınıfsal karakterine, savaşın hangi sınıfsal çıkarlar için, hangi amaçlarla, hangi politikaların devamı olarak yürütüldüğüne bakar. Burada her ikisi de rakip büyük emperyalist güçlerle bağlantılı, bölgesel kapitalist güçler söz konusudur. Her iki taraf da bölgesel nüfuzlarını arttırma ya da pekiştirme doğrultusunda politikalar gütmektedirler. Ve bunlar genel planda kendi tarzında yürümekte olan üçüncü emperyalist dünya savaşı çerçevesinde yaşanmaktadır. Bu savaş da büyük savaşın bir halkasıdır sadece. Böyle olduğu için “12 Gün Savaşı” 12 günlük bir savaş olarak kalamaz. Büyük savaşın halkaları olarak yeni savaş ve çatışmalar kaçınılmazdır. Burada bir taraf başta ABD olmak üzere Batılı emperyalist güçlerin bölgeye vermek istedikleri yeni düzeni tesis etmeye çalışmakta, diğer taraf da Rusya ve Çin gibi emperyalist güçlerin bölgedeki emperyalist çıkarlarıyla ortaklaşmaktadır. Her iki siyaset de işçi sınıfı açısından gericidir, işçi sınıfının düşmanıdır. İşçi sınıfı bu gerici burjuva saflaşmada taraf tutamaz.

İsrail devletinin Siyonist yayılmacılığına, bölgede izlediği saldırgan politikalara karşı mücadelenin asıl gücü İsrailli emekçiler olmak durumundadır. İran’da olduğu gibi burada da işçi sınıfının doğru mücadele çizgisi savaşı içeride sınıf savaşına çevirmeye ve burjuva iktidarı alaşağı etmeye çalışmaktır. Dünyanın her yerinde olduğu gibi emekçi kitlelerin bilinç ve örgütlülük açısından gerilediği koşullarda İsrailli emekçilerin de çoğunluk itibariyle İsrail devletinin yanında durmaları onları düşman görmek için bir bahane olamaz. İsrail devletiyle İsrailli emekçileri ayırmayan söylemler, Siyonizm karşıtlığıyla Yahudi karşıtlığını ayırmayan söylemler en iyi durumda hatalı, çoğu kez ise bilinçli ve zehirlidir. Aksine nesnel anlamda sınıf kardeşleri olarak İsrailli emekçilere daima enternasyonalist ortak mücadele elini uzatmak temel önemdedir.

Böylesi bir coğrafyada genel olarak bina standartlarının yüksek olması gerektiği açıktır. Henüz bilimsel kesinliğin olmadığı noktalarda ayrıntılı bilimsel çalışmalar ve tartışmalar kendi mecrasında sürerken, inşaatların yeterli ivme değerleri esas alınarak güvenli yapılması hiç kuşkusuz şart koşulmalıdır. Ancak bunlar günümüz kapitalizmi koşullarında, hele de alaturka kapitalizmde ne ölçüde mümkündür? Sorulması gereken büyük soru budur. Yapılması gerekenler çok geniş ölçekli, kapsamlı bir planlamayı gerektirmektedir. Rant iştahıyla ve kapitalist anarşi altında böylesi bir planlamanın yapılması imkânsızdır. Kavgamızın şehri İstanbul’un da ülkenin diğer riskli bölgelerinin de ancak geniş bir işçi-emekçi hareketinin baskısıyla ve seferberliğiyle ıslah edilebileceği ortadadır. Gerekli planlama ancak böylesi bir seferberlik temelinde yapılıp hayata geçirilebilir. Bilimcilerin daha sorumlu ve ciddi bir tarzda davranması da ancak işçi sınıfının terbiye edici örgütlü hareketiyle mümkün olur. Tüm bir toplumsal mücadeleler tarihi bilimcilerin olsun sanatçıların olsun yükselen işçi sınıfı hareketi ve mücadelesinin etkisiyle büyük atılımlar yaptıklarını, genel toplumsal ideallere bağlanarak kapitalizmin ufuk daraltıcı etkilerinden ve kaygılarından uzaklaşabildiklerini göstermiştir. O nedenle deprem sorununun çözümü de örgütlü işçi sınıfının sırtındadır.

Dürziler de Aleviler de emperyalist güçlerin, bölge güçlerinin Suriye’deki kanlı çıkar oyunlarının değişkenliklerine bağlı olarak her an zarar görebilecek hassas bir konumdadırlar. Sadece onlar değil, Kürtler de, Suriye halkının çoğunluğunu oluşturan emekçi Sünni halk da yıllardır acılar çekiyorlar. Bu hercümerç içinde hayatını kaybedenler yüz binlerle sayılırken, yerini yurdunu bırakıp göç edenler milyonlarla sayılıyor. Bu kaynayan kazan içinde Suriyeli emekçilerin kaderiyle tüm bölge emekçilerinin kaderi birbirine daha yakından bağlanmıştır. İsrailli emekçiler de dâhil olmak üzere bölgenin işçi-emekçilerinin sınıf temelli örgütlenme ve mücadelelerinden başka kurtuluş yolu bulunmamaktadır. HTŞ’nin iktidara gelişi dünyada (özellikle Türkiye’de) burjuva medya tarafından devrim (“Suriye Devrimi”) olarak sunulmuştu. Ama bunun devrimle ilgisi yoktu, olan sadece Esad’ın çökertilip iktidarın HTŞ’nin eline düşürülmesi idi. Diğer taraftan, tüm bölgenin olduğu gibi Suriye’nin de gerçekten devrime ihtiyacı olduğu kesindir. Bu devrim işçi-emekçilerin kendi iktidarlarını kuracakları bir devrimdir. Zira bu pisliği ancak devrim temizler!

2025 yılının emekçiler ve muhalifler açısından hemen her açıdan zorlu geçeceği ortadadır. Yukarıda sadece kabataslak çizmeye çalıştığımız tablo, ekonomik, sosyal, siyasal ve kültürel boyutlarıyla rejimin saldırganlığını daha üst boyutlara çıkarma eğilimine işaret etmektedir. Buna karşı mücadelenin yükseltilmesi için emek cephesinin oluşturulması yakıcı bir önem taşımaktadır. Burjuva muhalefet bazı kanatlarıyla Kürt düşmanlığı yapar, bazı kanatlarıyla “kırmızı kart” komedyası oynarken, emekçilerin “laik-dinci”, “Atatürkçü-İslamcı” şeklindeki yapay kutuplaşma ve Kürt düşmanlığı tuzaklarından kurtulmaları için çaba harcamak da önemlidir. Rejimin Suriye’yi adeta fethetmişçesine yaymaya çalıştığı havaya kapılmak emekçiler için ayrıca tehlikelidir. Bu hava boş olması bir yana, bu gaza gelmek yeni yeni kanlı kampanyalara meze olma tehlikesi içermektedir. Ortadoğu’da tüm halkların kardeşliğini ve emekçilerin birliğini esas alan bir bakış açısı emekçilerin tek gerçek çıkar yoludur.

Suriyeli emekçiler açısından bakacak olursak, onlar için tek gerçek ve güvenilir yol kendi bağımsız sınıf çıkarları doğrultusunda kendi örgütlülükleri ile mücadele etmektir. Dinsel-mezhepsel ayrımların emekçileri bölmesine karşı etkin bir mücadele yürütülmelidir. Bu tür ayrımları temel alan yapılanmalara hapsolmak bölgede hiçbir zaman işçi sınıfı ve emekçilere fayda getirmemiştir. Aksine geniş mezhepsel gettolara bölünmüşlük içinde kendi cehennemini yaşayan topluluklardan oluşan bir manzara ortaya çıkmıştır. Suriye için hiç kuşkusuz bu ayrımları aşan sendikal örgütlenmelerin ve sınıf temelli sosyalist siyasal örgütlerin oluşması önem taşımaktadır. Ancak böylesi örgütlülükler olursa, Suriye’de yeni rejimin şekillenmesinde işçi sınıfının ve geniş emekçi yığınların bir sözü olabilir. Yeni Suriye’nin tümüyle dinsel gericiliklerin, emperyalistlerin ve açgözlü bölge güçlerinin kendi aralarındaki çekişmelerin insafına kalmamasının yolu buradan geçiyor.

Kapitalizmin tarihsel krizi, yayılan savaşlarla, sıklaşan ve derinleşen ekonomik krizlerle, ağırlaşan yoksullaşma ve eşitsizlikle, sıçramalı artan göçle, yükselen otoriterleşme, faşizm ve ırkçılıkla, iklim ve çevre kriziyle, sayısız çürümüşlük görünümüyle kendisini ortaya koyuyor. Bu durum o denli belirginleşti ki tabloyu resmetmek artık neredeyse sıradanlaştı denebilir. Dünya çapında emekçi kitlelerin yaşamının çok daha çileli hale geldiği açık ve artık bunu gözden saklamak zorlaşıyor. Görünüşte birtakım değişiklikler olsa bile kötüleşme son bulmuyor, aksine derinleşiyor. Farklı partiler iktidara geliyor, farklı liderler sahnede boy gösteriyor, hatta sıradışı gibi görünenler de olabiliyor, ama günün sonunda hepsinin ameli aynı doğrultuda oluyor.

Son haftalarda yeni bir “çözüm sürecinin” işletilmekte olduğuna dair tartışmalar gündemi kaplamış durumda. Sürecin devlet katlarında hayli uzun süredir hazırlandığı söylense de, tartışmanın fitili Meclisin yeni çalışma dönemi açılışında Bahçeli’nin DEM Partililere el uzatması ve sempati gösteren jestleri ile ateş aldı. Tartışmalara asıl istimini veren ise Bahçeli’nin Meclis grup konuşmasında Öcalan’ı Meclise gelip konuşma yapmaya davet etmesi oldu. Ne var ki peş peşe yapılan “gündem sarsıcı” açıklamaları, jestleri, patlayan bombaların, bombardımanların, yeni tutuklamaların ve kayyumların izlemesi, hararetlenen politik sürecin hiç de düz bir rota üzerinde ilerlemeyeceğini daha baştan gösterir niteliktedir.