Madrid’de, 16 Kasım 1989’da, İspanya Komünist Partisinin genel merkezinden Plaza de Colón meydanına doğru bir cenaze alayı yürümektedir. Yaklaşık 400 bin kişi, 12 Kasımda gözlerini hayata yuman bir kadını son yolculuğuna uğurlamaktadır. O kadın, dünyanın “La Pasionaria” yani “Tutku Çiçeği” olarak tanıdığı İspanyol devrimci Dolores Ibárruri’dir. Cenazesi, “Geçit Yok!” sloganlarıyla toprağa verilmektedir. Ibárruri, İspanyolcası “No Pasarán” olan bu sloganı, İspanya İç Savaşı sırasında radyodan seslenerek halkı faşistlere karşı savaşa çağırırken kullanmıştır. Bunun ardından No Pasaran sloganı pek çok ülkede faşizme karşı mücadelenin sembollerinden biri haline gelmiş, tüm dünyada devrimci şiirlere, marşlara ilham vermiştir.
Öncelikle vurgulamalıyız ki 1917’den itibaren örgütlü devrimci mücadelede yer alan, 1930’larla birlikte İspanya Komünist Partisinin önderlerinden ve sembol isimlerinden biri olan Ibárruri, inançlı, cesur bir devrimci olarak mücadeleye atılmıştı. Döneminin komünist gençlerinin gözünde yaşamı kahramanlıklarla, fedakârlıklarla dolu olan bir idoldü.
Ibárruri’nin 93 yıllık yaşam öyküsü, aynı zamanda doğduğu ülkenin ve çağının büyük çalkantılarının özeti gibidir. Adeta bir zorlu sınavlar dönemidir. Öte yandan çağın sorunlarına yanıt arayan devrimcilerin bu sınavların pek çoğundan geçememesinin, Stalinizmin tuzağına düşmesinin ağır bedellerinin de aynası gibidir. Bu nedenle Ibárruri’nin yaşamından önemli kesitler aktardığı, İspanya İç Savaşı dönemini ayrıntılı biçimde anlattığı Faşizmi Ezeceğiz kitabı, hem döneminin işçi sınıfının büyük kahramanlıklarına ama hem de –bambaşka niyetlerle yazılmış olsa da– görmek isteyen gözler için Stalinizmin günahlarına ve neden olduğu büyük trajedilere ışık tutar.
Ibárruri’nin ölümünden bugüne köprünün altından çok sular aktı; dünya çok hızlı bir değişim dönemine girdi. Ibárruri’nin uğurlandığı günlerde Doğu Bloku ve SSCB çökmekte, kapitalizm sosyalizm karşısında “zaferini” ilan etmek için gün saymaktaydı. Fakat kapitalizmin bu zafer naraları çoktan tarihe karıştı ve içine düştüğü tarihsel tıkanıklık ve çürüme çağında krizleri derinleşti. Tüm dünyada işçi sınıfının mücadelesinin keskinleşme eğilimi belirginleşti. Ama ne yazık ki geçmişin ağır gölgesi bugünün kuşaklarının üzerinden henüz kalkmadı. Çünkü iddialar ne kadar büyük olursa olsun, bütün bu süre boyunca, geçmişin doğru temelde sorgulanması, o geçmişle sağlıklı temelde hesaplaşılması, bugünün kuşaklarının doğru bir bakış açısıyla, geçmişin dersleriyle donatılması, geleceğe doğru bir aktarma kayışı yaratılması çabasına girişenlerin sayısı son derece sınırlı kaldı.[1] Ibárruri’nin ölüm yıldönümü vesilesiyle İspanya’daki trajedinin barındırdığı derslere Marksizmin ışığında bir kez daha bakmanın yararlı olacağını düşünüyoruz.
Bir madenci kasabası, bir madenci çocuğu
19. yüzyılın sonlarına doğru İspanya, kolonyal hâkimiyetini tamamen kaybetmişti. Kolonileri korumak üzere büyütülen, güçlendirilen ordular, generaller doğal olarak çeşitli sorunlara yol açıyordu. Monarşiyle burjuvazi arasındaki kavga iyice kızışıyor, ayrılıkçı hareketler güç kazanıyordu. Avrupa’nın çoğu ülkesine göre gecikmeli gelen kapitalizmse nispeten hızlı gelişiyordu. Dolores Ibárruri 1895’te böyle bir İspanya’da, Bask bölgesine bağlı Vizcaya’da bir madenci kasabasında doğdu. Ibárruri, Faşizmi Ezeceğiz adlı kitabında, çocukluğunun o madenci kasabası üzerinden kapitalist dönüşümü ve işçi sınıfının mücadelesinin yükselişini, bunun kendisi ve kuşağı üzerindeki etkisini çarpıcı biçimde anlatır.
Vizcaya, İspanya’nın kuzeyinde, Atlantik’in kıyısındadır. Bu bölgede uzanıp giden dağlar demir madeni açısından çok zengindir. 1850’lere doğru uluslararası tekellerin girmesiyle bölge çehre değiştirmeye başlar. Hızlı bir kapitalistleşmenin yaşandığı bölgede, halkın yaşamında her şey alt üst olur. Kadınların yanı sıra çocuklar da yerden biter gibi yükselen büyük fabrikalarda, yüksek fırınlarda, doklarda, imalathanelerde çalışmaya başlar. Vizcaya madenlerinde sömürü iyice yoğunlaşır. Bask, İspanya’nın ağır sanayi merkezi olur. Ibárruri’nin “insanlarını sertleştiren çorak köyü” ise, kan ve ter kokan tozlu bir madenci kasabası haline gelir.
Bu dönemde Vizcaya’ya önce civar köylerden, sonra İspanya’nın dört bir yanındaki kentlerin yoksul mahallelerinden akın akın işçiler gelir. Bu işçiler en ağır şartlarda çalışır, en sefil koşullarda yaşar, acı çeker, maden kazalarında sakatlanır, ölür. Kapitalizm gelişirken ve şirketler büyürken işçi sınıfı cehennemi yaşamaktadır. Ama kapitalizmin gelişmesi aynı zamanda işçi sınıfının ve mücadelesinin de gelişmesi demektir. Yeni bir yüzyıla doğru gidilirken İspanya’da olan da budur.
Bask bölgesinin merkezi Bilbao, Birinci Enternasyonal’in üyesi ilk işçi örgütlerinin kurulduğu yerdir. 1879’da Sosyalist Parti, on yıl sonra da Genel İşçi Sendikası kurulurken, sınıf mücadelesinin keskinleştiği bir döneme girilir. Elbette madencilik şirketleri, bu temelin üzerinde yükselen mücadeleyi ezmek için ellerinden geleni artlarına koymazlar: İşçileri borçlandırmak, kara listeler oluşturmak, kilise baskısını arttırmak, silahlı fedailer, sivil muhafızlar eliyle şiddet uygulamak, katliamlar yapmak… Ama sosyalistler, “bölgesel rekabetlere son vermek, madenciler arasında dayanışma ruhunu, birlik ve beraberlik düşüncesini aşılamak, bu yolla işçilerin kendilerini sömürenlere karşı ortak çıkarlarını savunabilmelerini sağlamak” için azim ve sabırla çalışmaya devam ederler. Bu çalışmaların etkisiyle işçiler, birbirleriyle rekabetin yıkıcı sonuçlarını daha iyi görmeye ve birleşmeye başlarlar.
Saman alevi gibi parlayıp sönen, yenilgiyle sonuçlanan mücadelelerin ardından, nihayet 1890’da bir grev yaşanır. Tüm madenleri sarsan, tüm bölgelerde farklı sektörlerden işçilerin başkaldırısına dönüşen, ordunun yaptığı katliama rağmen bastırılamayan bu grev, Bask işçi sınıfı hareketinde önemli bir dönüm noktası olur. O günden sonra tekil, gelgeç eylemlerin yerini, daha bilinçli ve örgütlü mücadeleler alır, tekil ve yerel grevlerin yanı sıra etkili genel grevler birbirini izler. On binlerce işçi bu grevlerde yer alır, birlikte dövüşür, birlikte dönüşür, bilinç kazanır. Ibárruri, bu dönemde savaş ve kahramanlık türkülerinin yerini mücadele marşlarının aldığını anlatır ve örnekler verir: “Kölelik boyunduruğunu attık artık üstümüzden/ Kahrolsun adaletsizliğe dayanan kapitalizm/ Yaşasın birlik ve beraberlik!”
1890’dan itibaren Bask bölgesinin ve İspanya’nın tablosu uzun sessizlik dönemlerinin ardından gelen canlanma tablosudur. Örgütlenen işçiler artık kendi sınıflarının dilini konuşmaya başlamışlardır, kendi sınıflarının mücadele yöntemlerine sarılmışlardır. Bu yılları “işçi yığınları bir çığ gibi büyüyerek ilerliyor, yollarının üstüne çıkan tüm engelleri aşıyor, tüm barikatları yıkıyordu” diye anlatır Dolores Ibárruri. İşçilerin 1 Mayıslarda, Paris Komününün yıldönümlerinde, grevlerde tam bir ruh birliği içinde davrandığını, böyle günlerde her yerde işçi marşlarının yankılandığını dile getirir. Hele Sosyalist Gençlik Örgütünün marşları umut ve kararlılık yüklüdür. “Genç işçiler, yeni proleterler, gelin bize, gelin korkusuzca/ Bizler soylu bir davanın partizanlarıyız/ Daha iyi bir dünyanın öncüleriyiz. Gelin, saflarımıza katılın.”[2]
Rusya’da gerçekleşen 1905 devrimi de İspanya’yı etkiler ve gençlerin, sosyalistlerin coşkusu bu gelişmeyle daha da büyür. Ibárruri, o yıllarda henüz çocuktur. Bir yanıyla “asilerin, günlük mücadelelerin, en azgın tutucuların, ortaçağ bağnazlığının ve batıl inançların beşiği Bask Bölgesinin” kızıdır, bir yanıyla madencilerin mücadeleleriyle sarstığı kahraman Bask Bölgesinin kızı. O, şöyle anlatır köklerini: “Ben 1895 yılının Aralık ayında doğdum. Madendeki işinden ötürü kendisine bu ad verilen «topçu» Antonio’nun 11 çocuğundan sekizincisiydim. İster Kastilyalı, isterse Basklı olsunlar, akrabalarımın hepsi madenciydi. Dedem maden ocağında çalışırken, bir maden yıkıntısı altında kalarak öldü. Annem evlenene dek madende çalıştı. Babam ise (…) ölene dek maden işçiliği yaptı. Öldüğünde 67 yaşındaydı. Erkek kardeşlerim de, kocam da maden işçisiydiler. Soyum sopum hep madencidir. Madenci torunu, madenci kızı, madenci karısı ve madenci kardeşiyim. Madencilerin yaşamında bana yabancı gelen hiçbir şey yoktur. Üzüntülerini, tutkularını, dillerini ve de kabalıklarını yakından bilirim.” [3] Ibárruri büyürken o çok iyi bildiği madencilerin nasıl değiştiğine, kahırlı yüreklerinin, kanlı maden kuyularının karanlığının mücadeleyle nasıl aydınlandığına şahit olur. Fakat Ibárruri, bu koşulların kendisinde kendiliğinden bir bilinç ve dönüşüm yaratmadığını anlatır içtenlikle.
Ibárruri’nin ilk gençlik yılları Birinci Dünya Savaşı yıllarıdır. Ibárruri 15 yaşına kadar okula gidebilir. Fakat bir süre sonra okulu bırakmak zorunda kalır ve terzilik, hizmetçilik gibi işlerde çalışır. Hayatında sadece yoksulluk ve ağır işler, yüreğinde karamsarlık vardır henüz. Evliliğin bir kurtuluş olduğunu düşünmektedir. 1916’da bir maden işçisiyle evlenir. İlk kızı dünyaya geldiğinde çektikleri açlık ve yoksulluk daha da derinleşir, eşinin ve çevresinin etkisiyle yaşamı daha derinden sorgulamaya başlar. Eşi PSOE[4] üyesi sosyalist bir işçidir ve sık sık hapse düşer, Ibárruri ve bebeği tıpkı kendisi gibi yoksullukla boğuşan komşularının yardımıyla hayatta kalır. Fakat Avrupa’yı ve İspanya’yı kuşatan uyanış, gelir kendisini de bulur.
“Yoksulluğumuzun, insanın temel gereksinimlerinden yoksun oluşumuzun, tanrısal bir güce bağlı olmadığını öğrenmeye başlıyordum. Sefaletimizin kaynağını gökyüzünde değil, yeryüzünde aramak gerekiyordu. Bu yoksulluğun insanların kurduğu ve yine başka insanlar tarafından değiştirilebilen ve yıkılabilen bir düzen yüzünden doğduğunu kavrar gibi olmuştum. Marksist doktrini açıklayan kitaplar okumaya başlamıştım. Bu yazılar, hayata açılan pencereydi benim için. Anlamadığım pek çok şeyler olmakla birlikte, bu yazıların ışığı altında, düşüncelerim ve duygularım değişmeye ve somut bir biçim almaya başladı. Eski inançlarım giderek önemini yitiriyordu. Ama bu iş mücadelesiz olmadı tabi. Öteden beri içimde kökleşmiş olan bu düşünceler ve inançlar, bilincimin derinliklerinde bir gölge, bir korku, bir kuşku bırakmaya kararlıymış gibi, her şeye rağmen direnmekte devam ediyordu. Yakın bir gelecekte olmasa bile, sosyalist bir toplum düzeni kurmak için mücadele düşüncesi, yaşamıma yeni bir anlam ve içerik kazandırmaya başladı.”[5]
Mücadele de tehlike de büyürken…
1917’de yine Rusya’da kopan fırtınalar, Şubatta Çarlık rejiminin yıkılması ve daha önemlisi Ekimdeki işçi devrimi, İspanya için olduğu gibi Ibárruri için de bir dönüm noktası, büyük bir umut olur. “Üzüntüm kalmamıştı, kendimi yalnız hissetmiyordum artık. Devrim, daha düne kadar bize uzak bir hayal gibi gelen devrim, dünyanın altıda biri için gerçekleşmiş durumdaydı” diyordu Dolores. “Oktobr Devrimiyle birlikte, İspanya’da devrimci tansiyon birdenbire yükseldi ve çeşitli toplum katmanlarına yayıldı. Sanayi bölgelerinden kırsal alanlara geçerek, köylülerin Endülüs ve Estremadura’ki latifundialar (büyük araziler) üzerinde verdikleri geniş çaptaki mücadelelerini körükledi.”[6] Bu süreçte Bask bölgesindeki ayrılıkçı hareketler güç kazanır. PSOE, ayrılıkçı hareketlerle, komünistlerle mücadele içindedir. İspanya’nın genelinde olduğu gibi burada da anarşizan eğilimler güçlüdür. 1919’da Komünist Enternasyonal’in kurulması, İspanya’da tartışma ve ayrışmaları daha da hızlandırır. Sonuç olarak Ibárruri’nin içinde bulunduğu Somorrostro Sosyalist Grubu, PSOE’den ayrılır ve 1920’de kurulan İspanya Komünist Partisine katılır, partinin en aktif örgütlerinden biri olur.
Ibárruri, 1920’de Bask Komünist Partisinin ilk bölge komitesine seçilir, ardından partinin ilk kongresine delege seçilir. Parti yönetimi, 1921 yazında bölge komitesine ayaklanma hazırlıklarına girişmesi talimatı verir. Ibárruri ve yoldaşları heyecan ve acemilikle işe girişir ama hazırlıkları yapılan ayaklanmanın çağrısı yapılmaz. İşte bu olay üzerinden geçmişe dönük bir eleştiri yapan Ibárruri, o dönemde partinin yanılgılarının Lenin’in Sol Komünizm, Bir Çocukluk Hastalığı eserinde tanımladığı türden yanılgılara iyi bir örnek teşkil ettiğini anlatır. İşçi sınıfından soyutlanmış olduklarını, sekter olduklarını, etki alanlarının kısıtlı olduğunu söyler. Bunun partinin olumlu erdemlerini de verimsiz kıldığını anlatır. Ama ne yazık ki o dönemdeki hastalıklar, yanılgılar ve sekterlik İKP’nin sonraki “hastalıklarının” yanında solda sıfır kalacaktır.
Ibárruri ve yoldaşları, sosyalistlerin kaleleri sayılan sendikaların kazanılması için mücadele yürütmeleri gerektiğine karar verirler. Bu mücadele İkinci Enternasyonal geleneğinden gelen sosyalistlerle Üçüncü Enternasyonal’e bağlı İKP arasındaki çatışmaların daha da büyümesine neden olur. Bu çatışmaların etkileri türlü şekillerde İspanya işçi sınıfına yansır. Böyle bir dönemde “Avrupa’daki devrimci dalga geri çekilecek, dünya ekonomik krizinin derinleşmesine paralel olarak kapitalist saldırılar daha da artacak, yalnız kalan Sovyet iktidarı ekonomik sorunların yanı sıra yıkıcı bir iç savaşla karşı karşıya kalacak ve İtalya’da faşizmin iktidara yürümesi işçi sınıfına yönelik yepyeni bir tehdit olarak kendini gösterecekti.”[7]
“İşte o dönemde Komintern’in gündemine gelen birleşik cephe taktikleri bütün bu arka plan üzerine oturmaktaydı. Bu konu ilk kez, 1921 Aralığında toplanan Üçüncü Kongrede ele alınmıştı. Bu dönemden devrimci çıkış için «kitlelerin» mücadeleye sevk edilmesinin zorunlu olduğu ifade ediliyordu. Bu nedenle Üçüncü Kongre «sınıfa karşı sınıf» ve «kitlelere» şiarını kabul etmişti. Kapitalizme karşı mücadelede proletarya içindeki bölünmelerin üstesinden gelmenin ve çeşitli türden işçi örgütlerinin güç ve eylem birliğinin oluşturulmasının aracı olarak ise birleşik işçi cephesi politikası şekillendirilmişti. … Birleşik cephe taktiği, burjuvaziye karşı işçi sınıfının temel çıkarlarının savunulmasında, komünistlerin diğer tüm işçilerle ortak mücadele verme önerisi olarak ifade ediliyordu. Birleşik cephenin parlamenter ya da benzer amaçlar güden bir seçim ittifakı ya da reformistlerle kaynaşma anlamına gelmediği vurgulanıyor ve şöyle deniyordu: «Birleşik cephe taktiğinin esas amacı, işçi kitlelerini ajitasyon ve örgütlenme yoluyla birleştirmektir. Birleşik cephenin gerçek başarısı, «aşağıdan», tabandaki işçi kitlelerinin saflarından gelen bir harekete dayanmasına bağlıdır.»”[8]
Yani tüm dünyada devrimci dalganın geri çekilmeye başladığı, işçi sınıfı ve ezilenler için tehlikenin büyüdüğü bir dönemde, Komintern, birleşik cephe teziyle tüm ülkelerin komünist partilerini işçilerin en geniş mücadele birliğini örgütlemeye çağırmaktadır. Ama Komünist Enternasyonal’in çabalarına rağmen çağrının muhataplarının asgari müştereklerde birleşerek ortak bir mücadele yürütmesi pek mümkün olmaz. O dönemde İspanya’da sınıf işbirlikçi çizginin temsilcisi olan PSOE işçi sınıfı saflarında güçlüdür. Partinin etkili ve güçlü bir sol kanadı mevcuttur. Militan işçi mücadeleleri, grevler yükselmeye devam etmektedir. İKP ise Komintern’in, komünist partilerin bağımsızlıklarını korumaları, eleştirilerini yükseltmeleri ama birleşik mücadelenin çekirdeğini işçi sınıfı örgütlerinin oluşturması ve proletaryanın bağımsız örgütlenmesi ilkesine titizlikle riayet etmeleri konusundaki uyarılarını yerine getirebilecek kadar esnek ve güçlü değildir. Dolayısıyla komünist partilere işçi sınıfının kitlelerine gitmeyi, devrimci dalganın geriye çekildiği bu dönemde burjuvazinin saldırılarına karşı onları birlikte mücadele etmeye çağırmaları gerektiğini savunan birleşik cephe taktiği uygulanamaz. 1923’e gelindiğinde İspanya’da 7 yıl sürecek olan General Miguel Primo De Rivera’nın diktatörlüğü kurulur. Ibárruri aynı yıl üçüz bebeklerini dünyaya getirir. Anneliğin ve yoksulluğun sorunlarıyla boğuştuğu, evlatlarını kaybettiği, zorlu illegalite şartlarında mücadeleyi sürdürdüğü, hapis yattığı yıllar geçirir.
İbárruri’nin hapiste olduğu bir dönemde ülkede çok önemli gelişmeler yaşanmaktadır. Ekonomik krizlerin, halkta büyüyen öfkenin ve generallerin desteğini kaybetmesinin ardından Rivera rejimi nihayet Ocak 1930’da yıkılır, 12 Nisan 1931’de seçimlerin yapılacağı duyurulur. Bu seçimler için kurulan ve içinde PSOE’nin de yer aldığı Cumhuriyetçi İttifak 12 Nisan seçimlerinden büyük bir zaferle çıkar. Niceto Alcalá-Zamora, ilan edilen İkinci Cumhuriyet’in ilk başbakanı olur. İki gün sonra Kral ailesiyle birlikte ülkeyi terk eder. İkinci Cumhuriyet’in ilan edilmesi ve Cumhuriyetçi-Sosyalist hükümetin kurulması, halkta büyük bir sevinç ve umut yaratır.
“Cumhuriyet döneminin ilk umut verici günleri, halk yığınları arasında devrimci bir coşku, eskiden İspanya’nın kaderini ellerinde tutan sınıflar arasında ise kuşku ve korku yarattı. O günlerde bütün demokratik reformlar gerçekleştirilebilir gibi görünüyordu. … Halk bilinci, şimdiye kadar daha böylesine güçlenmemiş, halk yığınları geçmişin boyunduruğunu üzerlerinden atmak için daha böylesine bir atılım göstermemişti. İnsanlar yoksulluğa, geri kalmışlığa ve cahilliğe son vermek için yanıp tutuşuyordu. Ama İspanya’nın kaderini yönetenler, halkın oy birliğiyle iş başına getirdiği kişiler bu muazzam potansiyele sırt çevirdiler ve ayrıcalıklı sınıfların yararına hizmet ettiler.”[9] İşçi sınıfına ve yoksul emekçilere neredeyse hiçbir demokratik hak tanınmadı. Toprak reformu yapılmadı, topraksız köylülere toprak dağıtılmadı, büyük araziler büyük toprak sahiplerinin elinde kalmaya devam etti. Ahır ve mağaralarda yaşayan köylülerin, yabani ot ve böğürtlen toplayarak karınlarını doyurmaya çalışan işçilerin yaşamı düzelmedi. Gösterici işçilere yönelik saldırılar devam etti. Siyasi mahpuslar serbest bırakılmadı. Hatta o sırada aralarında Dolores Ibárruri’nin de olduğu bir grup komünist ve anarşist mahpus bu durumu protesto etmek için açlık grevine başlamıştı. Yaşananlar eski düzenin çürümüşlüğünün, kokuşmuşluğunun devam etmesi anlamına geliyordu.
“Cumhuriyetçi-Sosyalist hükümete karşı hoşnutsuzluk baş gösterdi. Hükümetin gericileri desteklemesi ve işçilere karşı şiddet kullanması, sert tepkilere yol açtı. Hükümetin bu davranışları, son andaki kararsızlıkları ve ödleklikleri yüzünden monarşinin devrildiğini bilen gericileri yüreklendiriyordu. Yitirdiklerini yeniden kazanmaya azmetmişlerdi.”[10] İşçiler protestolar, grevler, köylüler toprak işgalleri gerçekleştiriyordu. Komünist Parti, işçilerin eylemlerini desteklemeye, taşrada da örgütlenmeye, güç kazanmaya çalışıyordu. Hükümetse işçilerin, köylülerin mücadelesini ve umutlarını ezmek üzere yasalar çıkarıyor, baskıları sertleştiriyordu.
1933’te Almanya’da Hitler’in iktidara gelmesi İspanya için de yeni bir kırılma noktası olur. İbárruri’nin sözleriyle “İspanya’da gerçek bir faşizm tehlikesi baş gösterir.” Falanjistlerin işçi eylemlerine, grevlere yönelik saldırıları artar, cinayetleri başlar. Ibárruri, bu gelişmeler üzerine komünistlerin İspanya gençliğine, anti-faşist milis kuvvetleri kurmaları için çağrıda bulunduğunu anlatır. “Cumhuriyetçi ve sosyalist yöneticilerin, faşizm tehlikesini umursamamalarına karşın, komünistler anti-faşist cepheyi oluşturdular. Bu cephe giderek büyüyen faşizm dalgasına karşı, bütün halk kesimlerini kapsayan geniş bir hareketti.”[11] İşçi sınıfının faşizm tehlikesine karşı mücadeleye hazır olduğu açıktır. Ancak komünistler açısından durum hiç de iç açıcı değildir. İtalya’da ve Almanya’da yaşananlardan doğru dersler çıkarılmaması, doğru zamanda doğru tarzda mücadelenin ortaya konulamaması bir yana artık çok daha büyük bir tehlike vardır. Rusya’da gerçekleşen işçi devrimini içeriden bir karşı-devrimle sonlandıran ve kendi egemenliğini güçlendiren, Komünist Enternasyonal’i dönüştürüp dış ilişkiler bürosu gibi kullanan Stalinist bürokrasi ve onun zehirli yönlendirmeleri!
PSOE’nin sağ kanadından Besteiro’nun, “faşizm, harap bir evde oraya buraya koşuşturup, güçsüzleri ve korkakları ürküten farelerin çıkardıkları seslerden ibarettir… İspanya’da faşizm tehlikesi yoktur” demesi karşısında haklı bir tepki göstermektedir Dolores Ibárruri. Ama KP’nin izlediği yanlış politikalar konusunda pek söz söylemez İbárruri. Kararsızlıklara rağmen “daha fazla direnmek tehlikeli olacaktı” diyerek komünistlerin 1934’te işçi ittifaklarına katılmaya karar verdiğini anlatır. Ama bu ittifaklar, 1919-1922 boyunca Komünist Enternasyonal’in önerdiği ittifakların aynısı değildir artık. Stalinizmin uğursuz planlarının bir parçasıdır. İspanya’da karşı-devrimcilerin, monarşi yanlılarının, büyük burjuvaların saldırıya geçtiği, daha sonra Karanlık Dönem diye adlandırılan dönem başlamıştır.
(devam edecek)
[1] Elif Çağlı’nın Marksizmin Işığında: Bir Tarihsel Dönemin Sorgulanması adlı kitabı bu çağı anlamak için kapsamlı bir kaynak niteliği taşıyor ve bu çağla devrimci Marksist temellerde muhasebenin en derinlikli örneğini oluşturuyor.
[2] Dolores Ibárruri, Faşizmi Ezeceğiz, Konuk Yay., s.32
[3] Dolores Ibárruri, age, s.23
[4] 1879’da kurulan ve 1889’da II. Entarnasyonal’in kuruluşunda yer alan İspanyol Sosyalist İşçi Partisi.
[5] Dolores Ibárruri, age, s.73
[6] Dolores Ibárruri, age, s.80
[7]İlkay Meriç, Komintern Döneminde Cephe Taktikleri ve Pratikleri, https://marksist.net/node/7561
[8] İlkay Meriç, age.
[9] Dolores Ibárruri, age, s.103
[10] Dolores Ibárruri, age, s.127
[11] Dolores Ibárruri, age, s.146
link: Ezgi Şanlı, Dolores İbárruri ve İspanya’dan Bugüne Dersler, 12 Kasım 2026, https://en.marksist.net/node/8877
HABAŞ’ta İşçi Katliamı ve Kâr Çarkları


