Nilay Taşçı tüm yazılar

Vedat Türkali –asıl adı Abdülkadir Pirhasan– 13 Mayıs 1919’da Samsun’da dünyaya geldi. Bir asra yakın ömrüne nice mücadele ve eser sığdırmış, komünist olarak yaşamış ve ölmüş bir çınar. Ömrünün son gününe dek durmaksızın üreterek, sanatını, yaratıcılığını ve fikirlerini gelecek kuşaklara, devrimcilere aktardı Vedat Türkali. Türkiye sosyalist hareketinin dönüm noktalarına denk düşen bu ömrün hafızasında, her kuşaktan sosyalistin bilincinde izler bırakan, gelecek kuşaklara cesaret ve ilham veren bir mücadele vardı.

Kapitalist sistem var olduğu günden bugüne işçileri rengiyle, diliyle, diniyle, cinsiyetiyle hatta yaptıkları işin biçimiyle bile bölüp, sınıf kimliğinin üzerini örtmeye çalışmıştır. Geçmişte nesnel zemini çok daha belirgin olan bu ayrımlar bugün dünyamızın geldiği noktada her ne kadar silikleşse de egemenlerin bu propagandası hâlâ başarılı olabiliyor. Şimdi geçmişe gidelim ve kendi sınıfına karşı emekçi sınıfın saflarında yer alan bir doktorun, Alice Hamilton’un hayatına tanıklık edelim. Kendi olanaklarıyla zamanını, emeğini emekçi sınıflar için harcayan Hamilton’un, mücadele etmenin ne demek olduğunun somut örnekleriyle dolu hayatına uzanalım.

Akdeniz… Geçmişten günümüze nice uygarlık görmüştür Akdeniz. Nice efsaneler, mitler doğurmuş, nice savaşlara tanıklık etmiştir bu sular. Roma döneminde Mare Nostrum adı verilmiştir Akdeniz’e. Kelime anlamı “bizim deniz”dir. İnsanların on binlerce yıldır ufkuna bakarak yeni umutlar düşlediği deniz.Geçmişte kıyısında farklı uygarlıklara, insanlığın farklı gelişim evrelerine tanıklık eden Akdeniz, günümüzde bambaşka facialara tanıklık ediyor. Her gün batan teknelerde boğulan göçmen emekçilerin, çocukların son nefeslerini hissedercesine bakıyoruz Akdeniz kıyılarına.

Kapitalizm her alanda olduğu gibi sağlık sektöründe de içinden çıkamadığı bir kriz yaratmış durumda. Pandemi sürecinden beri bu sektördeki sorunların çok boyutlu olarak arttığını herkes bir gününü hastanede geçirerek anlayabilir. Çıkmaza giren kapitalizm altındaki sağlık manzarası Avrupa ülkelerinde de farklı değil elbette.

Rusya’da Ekim Devriminin hemen ardından gerçekleştirilen sağlık alanındaki devrimci atılımlar işçi iktidarının alabildiğine kötü koşullarda başarabildikleriydi. 1920’lerin ortalarından itibaren SSCB’de bürokratik karşı-devrim tırmanmaya başladı. Bu süreçte devlet bir işçi devleti olmaktan çıktıysa da, yeni egemenler (Sovyet bürokrasisi) kendi hâkimiyetlerini geniş emekçi kitlelerine kabul ettirebilmek için başta sağlık olmak üzere çeşitli kamu hizmetleri alanında 1917’nin sağladığı kazanımlara dokunmadılar. Bu alanlarda sağlanan ilk kazanım ve hakların önemli bir kısmı bir çeşit “sus payı” olarak korundu bürokrasi tarafından. Ama bu durum, aslında ulaşılabilecek olan çok daha ileri düzeyin gerisinde kalındığını da anlatır. İşte bu sınırlandırılmış ve bürokratik kontrole tâbi haliyle bile sağlık sistemi, o dönemin kapitalist dünyasının çok ilerisinde bir düzeyi temsil ediyordu.