Can Aytekin tüm yazılar

Bolivya’da emekçiler bir ayı aşkın süredir ayaktalar. Devlet Başkanı Rodrigo Paz’ın sermaye yanlısı politikalarına karşı başlayan protestolar başta idari merkez La Paz olmak üzere ülkenin 9 bölgesinin tamamına yayıldı. Madenciler, köylüler, öğretmenler, öğrenciler, kamu emekçileri ve yerli halk başta olmak üzere meydanları haftalardır terk etmeyen milyonlar Paz’ın istifasını talep ediyorlar. Hükümet binalarının kuşatıldığı, asker ve polisle sert çatışmaların yaşandığı, şehirlerarası yollar da dâhil yol blokajları ve süresiz genel grevle hayatın durdurulduğu ülkede bir halk ayaklanması yaşanıyor.

Kenya’dan ABD’ye ve Avrupa’ya aktardığımız tüm bu mücadele örnekleri işçi sınıfının devrimci örgütlenmesi bağlamında göz ardı edilemez zaaflar barındırmaktadır. Mesela Kenya’da yüz binler isyan halindeyken bir genel grevin örgütlenememesi üzerinde düşünülmesi gereken ve Türkiye’deki mevcut örgütsüzlük tablosunu da yansıtan bir örnektir. Yine her türlü fedakârlığa karşın ABD ve Avrupa’da aralıksız sürdürülen savaş karşıtı eylemlerin yeterince etkili sonuçlar üretememesi de bu kapsamda ele alınabilir. Ancak henüz yeterli bilinç ve örgütlülük düzeyine ulaşamamış olsalar da tıpkı Kenya örneğinde olduğu gibi dünyanın neresinde olursa olsun, işçilerin ve emekçi gençliğin sömürü düzenine karşı attıkları her bir slogan, göğe yükselttikleri her bir yumruk burjuvaları dehşet içinde bırakırken, mücadeleci işçilere ve gençlere mücadele azmi aşılamaktadır.

Sermaye sınıfı sadece işçinin değil doğanın da düşmanı. AKP’nin 13 Haziran 2025’te Meclise sunduğu yeni torba yasa teklifi bunun son örneği oldu. Teklif zeytinliklerin ve diğer yeşil alanların ölüm fermanı niteliğinde. Yeni yasa teklifiyle tarım arazileri, ormanlar, meralar, zeytinlikler gibi birçok alanda madencilik faaliyetleri yapılması mümkün hale getirilecek. Enerji ve maden şirketlerinin doğayı talan etmesinin önünde hiçbir engel bırakılmayacak. Türkiye’de doğa talanı yepyeni bir boyut kazanacak. Yasa teklifiyle Çevre Etki Değerlendirme (ÇED) mevzuatı tamamen etkisiz hale getiriliyor. Zaten mevcut durumda dahi her 10 bin projenin sadece 10 kadarı için ÇED raporu olumsuz sonucu alıyor. Yani neredeyse hepsi ÇED sürecini aşıyor. Yeni yasa teklifiyle patronlar bu formaliteden de kurtarılacak. ÇED süreçleri şirketler yerine Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü (MAPEG) tarafından yürütülecek. ÇED kararı olmadan diğer izin ve ruhsatlar için başvuru yapılabilecek. Ormanların şirketlere devri kolaylaşacak. Milli parklar, korunan alanlar, sit alanları, sulak alanlar, yaban hayatı koruma ve geliştirme sahaları enerji ve madencilik yatırımlarına açılacak. Zeytinlikler maden ve enerji şirketleri için kamulaştırılarak köylünün elinden alınacak.

Emek üretkenliğinde gelinen aşamayla birlikte günde 3-4 saatlik çalışma bugün de mümkün. Ancak kapitalizmin yasaları var oldukça bu sadece temenni düzeyinde kalabilir. Kapitalizmin yarattığı mevcut koşullarda sınıf mücadelesiyle yasalaşan 8 saatlik işgünü dahi işçi sınıfının büyük çoğunluğu için hâlâ hayal düzeyindedir. Uzayan iş saatleriyle, düşük ücretlerle, iş cinayetleriyle, işsizlik illetiyle kapitalizm tarafından hayatı çepeçevre kuşatılmış işçi sınıfının kendini ve gezegeni kapitalizmden kurtarmaktan başka şansı yoktur.

Gazze’de soykırım sürüyor. İsrail devleti, ABD’nin icazeti ve desteğiyle sürdürdüğü imha, işgal ve tehcir planında ısrarcı. Sözde ateşkes anlaşmaları da, AB başta olmak üzere çeşitli ülkelerden yapılan mide bulandırıcı itidal çağrıları da Gazze kasabı Netanyahu ve avanesini frenlemiyor. Nitekim İsrail ordusu, 19 Ocakta yürürlüğe giren ateşkesin ardından 18 Mart sabahı Gazze’yi yeniden bombalamaya başladı. Aralıksız süren bu saldırılarda çoğunluğu yaşlı, kadın ve çocuk olmak üzere yüzlerce Filistinli katledildi. Filistin Sağlık Bakanlığından son yapılan yazılı açıklamaya göre İsrail ordusunun Gazze’de 19 Ocakta varılan ateşkesi bozarak 18 Marttan bu yana düzenlediği saldırılarda 2500’den fazla Filistinli hayatını kaybetti, 7000’e yakını ise yaralandı. Böylece 7 Ekimden bu yana yaşamını yitirenlerin sayısı yaklaşık 53 bine, yaralıların sayısı 119 bine yükseldi. Üstelik bu sayılar sadece ulaşılan cenazeler üzerinden veriliyor. Yakılıp yıkılan bölgede enkaz altında hâlâ binlerce ölü bulunuyor.

O kadar baskı, sansür ve otosansüre rağmen rejimin tatmin olmadığı her halinden belli. Tüm bu baskılar korkularının büyük olduğunu gösteriyor. İçeride de dışarıda da işler yolunda gitmiyor. Ekonomiden politikaya, dış siyasetten kültürel yaşama dek büyük bir yıkım yaratan rejim, kendisine yöneltilen en ufak bir eleştiriden dahi ölesiye korkuyor. Her alanda artan saldırılar gibi basına yönelik saldırılar da resmetmeye çalıştıkları güç tablosunun gerçeklikle hiçbir alâkasının olmadığını gösteriyor. Artan saldırılar güce değil güçsüzlüğe, güvene değil korkuya işaret ediyor.

Davos kurucularından Klaus Schwab ve tayfası da “Akıl Çağında İşbirliği” masallarını okumaya devam ededursunlar! Görünen köy kılavuz istemez. Kapitalizmin hali ortada. Davos ve benzeri zirvelerde burjuva elitler aksi yönde masallar uydurup kendilerince insanlığa “umut” pompalamaya çalışsa da düzenlerinin vadesi doldu. Her türlü akıldışılığın, çılgınlığın ve felâketin yegâne örgütleyicisi ve sebebi kapitalist düzendir. İnsanlığın onu yıkıp yerine aklın ve bilimin egemen olduğu sınıfsız, sömürüsüz, sınırsız bir dünyayı kurmaktan başka çaresi yoktur.

İklim krizinin geldiği düzey hayli ürkütücü. Felâket görüntüleri bilim kurgu filmlerinden çıkmış gibi. Sadece son üç ayda dünya genelinde kasırgalardan, sellerden, yangınlardan yüzlerce insan öldü. Ekim ayının son günlerinde İspanya’da meydana gelen sel felâketiyse iklim krizinin nasıl bir eşiğe dayandığının en çarpıcı örneklerinden biriydi. Ülke genelinde 250’den fazla insanın ölümüne yol açan felâkette pek çok yerleşim yeri adeta sulara gömüldü. İspanya Devlet Meteoroloji Enstitüsü felâkete ilişkin “yüzyılın en kötü dönemi” tarifini yaparken, normalde 1 yılda yağması beklenen yağışın, sadece 8 saatte düştüğünü açıkladı.

Rejimin grev yasakları ve sendikal baskıların yanı sıra her alanda işçi sınıfına yönelik saldırılarına hız vermesi, içinden geçtiğimiz sürecin sınıf mücadelesi açısından zorlu bir süreç olduğunu ortaya koyuyor. Hele ki, alabildiğine körüklediği yapay kutuplaştırma ve korku atmosferi karşısında sınıfın geniş kesimlerinin örgütsüz ve sınıf bilincinden yoksun olduğu gerçeği karşımızda duruyorken! Ancak tüm bu olumsuzluklara rağmen Nâzım’ın deyişiyle ümitsiz olmak için tek bir sebep mevcut değildir. En karanlık dönemlerin dahi dirençle, mücadeleyle aşıldığına tarih ana defalarca kez tanıklık etmiştir.

Devrimci Marksizmi eylem kılavuzu olarak kuşananlar, savaşın niteliğini tespit etmek ve savaşa karşı doğru tutum alabilmek için burjuva mahfillerden sökün edecek vaazlara, askeri-diplomatik manevralara bel bağlamazlar. Bilakis geçmişte olduğu gibi gerçek sınıf devrimcileri bugün de savaşın emperyalist karakterini ve gerici doğasını emekçi kitleler nezdinde görünür kılmak için hem burjuvazinin çarpıtmalarına hem de anti-emperyalizm adına yapılan milliyetçiliğe karşı mücadeleyi devrimci ideolojinin temel ilkelerinden ödün vermeksizin sürdürmektedirler. Bu bakımdan Marksist Tutum olarak, milenyum dönemecinden bu yana çeşitli biçim ve araçlarla yürüyen ve kızışarak ilerleyen savaşın, nevi şahsına münhasır bir Üçüncü Dünya Savaşı olduğunu ısrarla vurgulamamız sınıf mücadelesi için hayati önemini korumaktadır.

İşçi sınıfının örgütsüzlüğünün ilânihaye süreceğini sanan bugünün zorbaları, gün gelip devran döndüğünde geçmişteki zorbaların yaptığı gibi kaçacak delik arayacaklardır. Bugün işçi sınıfına ayar vermeye çalışanlar, grevleri yasaklamakla övünenler, ülkeyi koca bir iş cinayetleri kabristanına çevirenler işçi sınıfının bu dumanı er ya da geç dağıtacağını unutmasınlar. İşçi sınıfı örgütlü gücünü kuşandığında işçi katillerinden ve sömürücü egemenlerden Soma başta olmak üzere bütün katliamların hesabını soracaktır.

Avrupa Birliği Sığınma Ajansı (EUAA) 28 Şubatta yayımladığı “sığınma trendleri” raporunda Türkiye’nin, Suriye ve Afganistan’ın ardından AB’ye en çok iltica başvurusunda bulunan 3. ülke olduğunu duyurdu. Raporda yer alan verilere göre 2023 seçimlerinin ardından iltica başvurularında patlama yaşandı. Öyle ki 2023 yılının Ocak-Haziran ayları arasında 34 bin olan iltica başvuru sayısı, Temmuz-Aralık ayları arasında neredeyse iki katına çıkarak 67 bine yaklaştı. Toplamda 101 bine yaklaşan bu sayı, 2022’ye göre %82’lik bir artış anlamına geliyor.

Teknolojik gelişmeler içerdikleri potansiyellerle “işçisiz kapitalizm” fantezilerine değil, tüm insanlığın ve gezegenin bilimsel ve gerçek tek kurtuluşu olan komünizm gerçekliğine göz kırpmaktadır. Çağlı’nın da vurguladığı üzere, tüm mesele, bu nesnel gerçekliği sınıfın bilincine kazıyacak ve kapitalist üretim ilişkilerini kırıp geçecek büyük bir hareketin örgütleyicisi olacak önderliği yaratabilmektir.

Oxfam’ın eşitsizlik raporu da yapay zekâ üzerinden ortaya çıkan gerçekler de kapitalist üretim tarzının insanlık için ne menem bir şey olduğunu bir kez daha gözler önüne seriyor. Dünya tarihinde ilk kez önümüzdeki 10 yıl içerisinde bir dolar trilyonerinin peyda olacağı gerçeği işçi ve emekçi kitlelerin üzerindeki dizginsiz sömürünün artarak süreceğini haber veriyor. Yani tüm bu akıl almaz çelişkiler devasa boyutlara ulaşmamış gibi, önümüzdeki dönemde toplumsal eşitsizlik konusunda da sistemin yarattığı diğer kronik sorunlarda da yeni rekorlar kırılacağına şüphe yok.

ABD silahları Filistinli emekçilerin yaşam alanlarını yok ederken, Türkiye’nin ürettiği silahlar başka yerlerdeki emekçilerin yok edilmesi için kullanılıyor. Ölenler, yerinden yurdundan olanlar, savaştan hiçbir çıkarı olmadığı halde savaşın kurbanları olanlar emekçiler oluyor. Bunun nedeni kapitalist sistemdir, kapitalist sistem böyle işliyor. Sözün özü, başta Filistin’deki katliam olmak üzere emperyalist savaşa son vermenin tek yolu kapitalizme karşı mücadele etmekten, kapitalizmi yıkmaktan geçiyor.

Lozan Antlaşması 24 Temmuz 2023 itibariyle 100. yılını geride bıraktı. İktidardan nemalanan trol ordusunun son dönemde sürekli ısıtıp önümüze koyduğu gündemlerinden birisi oldu Lozan efsaneleri. İddiaya göre Lozan’ın gizli maddeleri vardı ve antlaşmanın 100. yılı sona erdiğinde bunların hükümsüz olmasıyla tüm dertler de sona erecekti. Yıllardır dış mihrakların Türkiye’nin önüne diktiği engeller 2023’te kalkacak, ülke şahlanıp uçuşa geçecekti.

Sistemin tarihsel kriziyle sökün eden hegemonya krizi ve emperyalist güçler arasındaki rekabet, insanlığı bir kez daha dünya savaşının alevlerinin içine atmıştır. Üçüncü emperyalist paylaşım savaşı, geçmiştekilerden farklı yönler içeren kimi özgünlükleriyle, Ortadoğu’dan Asya-Pasifik ve Avrupa kıyılarına dek pek çok coğrafyayı kan gölüne çevirmeye devam ediyor. Egemenlerin kanlı paylaşım savaşı emekçilerin yaşamlarını karartıyor.

Modern köleliğin görece az olduğu ileri sürülen G20 ülkelerinin, modern kölelik uygulamaları neticesinde üretilen 468 milyar dolar değerinde ürünü ithal ettikleri gerçeği, kapitalist riyakârlığın ve barbarlığın başka bir örneğidir. Zira dünyanın en büyük ekonomileri arasındaki 19 ülkeden ve Avrupa Birliği Komisyonundan oluşan G20 ülkelerinin aktörleri, dünyadaki eşitsizlikler ve modern kölelik hakkında atıp tutmaktan hiçbir zaman utanç duymamıştır.

Türkiye’deki yoksullaşmanın ulaştığı boyut bakımından, gerek devletin resmi kurumu TÜİK’in gerekse de çeşitli sendikaların her ay yayımladığı veriler durumun vahametini ortaya koyuyor. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) tarafından yayımlanan raporlar, iktidarın “gıda fiyatları tüm dünyada yükseliyor” söyleminin nasıl büyük bir yalan olduğunu açıkça gösteriyor.

Mevcut rejimi “ayakta tutan” temellerden hiçbirinin sağlam kalmadığı gerçeği, yıkılmayıp ayakta kaldığı her an işçi ve emekçilere cehennemi yaşatan bu ucube rejimin eninde sonunda gümbürtüyle yıkılıp gideceğini gösteriyor. Rejimin alçak saldırıları da dâhil, teşebbüs edeceği hiçbir melânet bu gerçeği değiştiremez.