Pınar Şafak tüm yazılar

2023’ün sonlarında iktidara gelen faşist Javier Milei, görevine başlar başlamaz Arjantin’de büyük sermaye sahiplerinin çıkarlarını gözeten ve işçi sınıfını hedef alan bir saldırı dalgası başlattı. Kararnamelerle yasama sürecini büyük ölçüde devre dışı bırakarak, sermaye odaklı politikaları hızlı bir şekilde uygulamaya yöneldi. Zaten yoksullukla mücadele eden Arjantin işçi sınıfı için bu yeni dönem, krizin yükünün doğrudan ve daha da ağır biçimde emekçilerin sırtına yıkıldığı bir sürece dönüştü. Milei hükümeti derhal kamu harcamalarında kesintiye gitti, sübvansiyonları kaldırdı, özelleştirmeleri hızlandırdı ve işçi haklarını sınırlayan düzenlemeleri hayata geçirdi. Ayrıca pezonun büyük ölçüde devalüe edilmesine yol açan politikalar uyguladı. Sonuç olarak temel tüketim maddelerine hızlı bir şekilde zamlar geldi, ücretler hızla eridi ve geniş halk kesimleri için yaşam koşulları daha da ağırlaştı.

İktidara geldiği ilk günden bu yana göçmenleri hedef alarak açık bir savaş ilan eden Trump yönetimi, Meksika sınırına duvar örmekten söz ederek başlattığı kutuplaştırıcı dilini daha sonra göçmen işçi ve öğrencilerin vizelerini iptal etmek, göçmen işçileri tutuklamak ve sınır dışı etmek gibi çok sayıda saldırıyla devam ettirdi. Yerel yönetimlerin gerekli önlemleri alamadığını ileri sürerek Göçmenlik ve Gümrük Muhafaza Kurumunun (ICE) yetkilerini arttıran ve ABD’nin pek çok noktasına konuşlandıran Trump’a emekçi kitlelerin öfkesi ve tepkisi ise giderek büyüyor.

Bir tarafta muazzam bir zenginlik yaratan ama öte tarafta milyarlarca insanı bu zenginlikten mahrum bırakan kapitalist sistem insanlığa büyük bir bunalım yaşatıyor. Milyarlarca insanı derin bir acı, baskı ve yoksulluğa sürükleyen bu sistemle insanlık uzun süre yoluna devam edemez. Son yıllarda sayısı ve kitleselliği giderek artan isyanlar da bu gerçekliğe işaret ediyor. Ne var ki son tahlilde bu isyanlar da sorunların çözülmesine yetmiyor. Sorunların kaynağı ve dolayısıyla en büyüğü olan kapitalist sistemin yıkılması gerekiyor. Bunu da ancak devrimci bir bilinç ve örgütlülükle donanan işçi sınıfı başarabilir.

Sri Lanka’da aylardır devam eden ve emekçilerin devlet başkanı Gotabaya Rajapaksa’nın sarayını basması ve başbakan Ranil Wickremesinghe’nin evini ateşe vermesiyle üst aşamaya sıçrayan halk isyanı, peş peşe gelen istifalarla ve son olarak Rajapaksa’nın Singapur’a kaçmasıyla bir politik devrime dönüşmüş bulunuyor. Ayağa kalkan emekçiler, sömürü, yoksulluk, kibir ve zulümle cisimleşen egemenlerin sarayını düşürmüşlerdir!

Hindistan’ın güneyindeki bir ada ülkesi olan Sri Lanka’da yoksul emekçiler hayatı kendilerine cehenneme çeviren ve iktidar koltuğu için her türlü zora başvuran kan emicilere karşı isyanda. Ekonomik krizin hızla derinleştiği ülkede emekçiler başta gıda ve akaryakıt gibi temel mallara gelen yüksek zamlara, hayat pahalılığına ve yokluğa karşı sokaklara döküldü.

Molla rejimi altında ezilen, açlığa, sefalete mahkûm edilen İranlı yoksul emekçilerin rejime olan öfkesi büyüyor. Emperyalist savaşın bölgedeki taraf ve aktörlerinden biri olan İran’ın artan savaş maliyeti, rejimin yolsuzlukları, keyfiliği ve pandemi sürecinde sağlık hizmetleri başta olmak üzere kamu hizmetlerinin çökmesi ülkedeki sorunları daha da kronik hale getirdi. Giderek büyüyen sorunların faturası ise nüfusun %60’ından fazlasının derin bir yoksulluğa itilmesiyle işçi ve emekçilere ödetiliyor.

Kapitalist sömürü düzeninin egemenleri tıpkı kendilerinden önceki sömürücü egemenler gibi emekçi kitleleri yönetmek, sistemin çelişkilerinin üzerini örtmek ve bunu kabul ettirmek için çeşitli araçlar geliştirmiş ve kullanmışlardır. Kimi zaman doğrudan zor gücüyle ama çoğu zaman propaganda ve manipülasyonlarla örgütsüz kitleleri kendi çıkarları doğrultusunda hareket ettirmek, yarattıkları yıkım ve çelişkilerin üzerini örtmek için seferber etmiştir. Özellikle kriz ve savaş gibi olağanüstü dönemlerde çok daha yoğun ve doğrudan başvurulan bu yöntem Birinci Dünya Savaşı yıllarında görsel materyallerle etkisini daha da genişletmiştir. Kendinden önceki dönemlere göre daha gelişkin propaganda araçlarıyla egemenler çıkarları doğrultusunda milli duygulara seslenmiş, topyekûn seferberlik için yoksul emekçilerden “fedakârlıklar” istemiştir. Böylece hem üretim alanları hem de emekçi evleri savaş alanına dönüştürülmüş, savaşın parçası haline getirilmiştir. “Fedakâr ve vatansever” duyguların kabartılması noktasında özellikle emekçi kadınlara yönelik propaganda bombardımanına hız veren egemenler, artan ihtiyaçlar temelinde fabrika ve evlerde emekçi kadınları şekillendirmek ve kapitalist çıkarları doğrultusunda yönlendirmek için var güçleriyle çalışmıştır.

Yoksul emekçi kitlelerin işsizliğe, yoksulluğa ve diktatörlük rejimlerine karşı 2010 yılının Aralık ayında başlattığı kitlesel eylemlerin ilk durağı Tunus’tu. Kısa süre içerisinde değişime olan inanç ve umut rüzgârları diğer ülkelere de yayılmış, emekçiler benzer taleplerle neredeyse tüm Arap coğrafyasında meydanları zapt etmişti. Tunus’ta başlayan eylemlerin ateşini fitilleyen olay 27 yaşındaki Muhammed Buazizi adlı gencin işsizlik yüzünden hükümet binası önünde kendisini yakması olmuştu.

Kitleleri salgından koruma bahanesiyle derhal baskıcı yöntemlere başvuran kapitalistler, hızla yeni hastaneler kurmak, sağlık ekipmanları üretecek tesisler açmak, sağlık çalışanlarının sayısını arttırmak gibi uygulamaların adını bile ağızlarına almıyorlar. Emperyalist ülkelerin hegemonya krizine dönüşen “aşı savaşları” süredururken, hali hazırda kolera, sıtma gibi tedavisi bulunan basit hastalıklardan dahi her yıl yüz binlerce insan yaşamını yitiyor. Ama bu durum kapitalizm altında hiç de şaşırtıcı değil. Hem mental hem fiziksel hastalıkları arttıran, bu zemini döşeyip sürekli besleyen kapitalizmdir.

Birinci Dünya Savaşının arifesinde dünyanın pek çok köşesinde olduğu gibi Amerika’da da sınıf mücadelesi kızışmış, işçi sınıfı burjuvaziye karşı destansı mücadeleler vermişti. Emek mücadelesi kendisini fiilen ülkenin dört bir yanında geniş çaplı grev eylemleriyle göstermişti. 1894-1897 Pullman Demiryolu Grevi, 1892 New Orleans Genel Grevi, 1901-1902’deki Pennsylvania kömür grevi, 1912’de kadın dokuma işçilerinin Ekmek ve Güller Grevi, Batı Virginia’daki maden grevleri, 1913-1914’teki Colorado Grevi ve daha pek çok grev…

Giderek sıkışmışlığı artan iktidarın icraatları, aslında yine emekçilerin sırtına bindirilecek yeni bir yükün de habercisi anlamına geliyor. Yeni yılla birlikte patronlara verilen teşvikler arttırılırken, emekçilerin vergi yükü ise ağırlaştı, ağırlaşıyor. Yüz milyarlarca liradan oluşan devlet bütçesinin çok büyük bir kısmı işçi-emekçilerden alınan vergilerle oluşturuluyor.

Darbeden iki hafta sonra ABD’nin İstanbul Başkonsolosu Robert Houghton 12 Eylül’ü değerlendirdiği yazısında, burjuvaların “terör ve belirsizlik ortamının” geçmiş olmasından dolayı havalara uçtuklarını, kendilerini artık garanti altında hissettiklerini belirtiyor.

Kimilerinin şahsına çeşitli methiyeler dizip “21. yüzyıl sosyalizmi”nin mimarı olarak gösterdiği Chavez’in, ölmeden halefi ilan ettiği Maduro, Venezuela’da ikinci kez başkanlık koltuğuna oturdu. Giderek güçlenen burjuva sağ muhalefet, seçimlerin gayri meşru olduğunu ve sonucu kabul etmediğini ilan etti.

AKP hükümeti, içine girilen çok boyutlu kriz koşullarında sermayenin kârını maksimize edebilmek için, emeğin ve doğanın tahribatını hiçe sayan adımları birbiri peşi sıra atıyor. Dizginsiz sömürünün önündeki tüm engelleri kaldırmak üzere maden yasaları değiştiriliyor, dünyanın en kirli havası pahasına kömüre yönelim teşvik ediliyor. Hükümetin planlarının bir ayağını da kömür madenlerinin özelleştirilmesinin tamamlanması oluşturuyor.

Laikçi, dinci, demokrat, muhafazakâr gibi farklı kimlikleri üstlenseler de özünde aynı olan burjuva sınıf, emekçi kitlelerin bilinçlerini bulandıracak söylemler geliştirir. Milliyetçi ve İslamcı söylemler eşliğinde totaliter rejimin kurumsallaştığı Türkiye’de, İslamcı burjuva kesim de bu bağlamda yeni bir “hayırlı işle” karşımıza çıkıyor.

Burjuvazinin tüm saldırılarına rağmen henüz yeterince güçlü olmasa da işçi-emekçilerden karşıt tepkiler yükseliyor. Estirilmeye çalışılan İslamofobi dalgasına kapılmayan emekçiler anlamlı karşı duruşlar sergiliyorlar. Katalonya’da olduğu gibi çeşitli sol kesimler ve emekçiler, faşist salyalarını akıtmak isteyen bir grubun karşısına dikilerek eylem yapmalarına izin vermedi.

Emekçi kitleler “şampiyon olma” hissine kapılıp, adeta sarhoş ediliyor. Sefalet koşulları altında kendini değersiz hisseden emekçilerin, “Şanlı Türk Milleti”ne mensup olma propagandasıyla gururları okşanıyor. Aynı koşullarda yaşayan diğer halklara düşman ediliyorlar, sınıfsal ayrımlar gizleniyor. “Biz kazandık” duygusuna kapılan işçiler, her gün kaybettiği kendi haklarına yabancılaşıyor. Dolayısıyla gerçekte kazanan emekçi kitleler değil kapitalist egemenler oluyor. Örneğin geçtiğimiz Mayıs ayında Fenerbahçe basketbol kulübü Euroleague şampiyonu oldu. Takımın sayı getiren bir tek Türkiyeli oyuncusu olmamasına rağmen “tarihi zafer”, “Yunanlıları yenen Fenerbahçe” gibi söylemlerle yıllardır sürdürülen Türk-Yunan düşmanlığı beslendi, milliyetçilik kışkırtıldı.