Ezgi Şanlı tüm yazılar

ABD Başkanı Trump, daha ilk başkanlık döneminde Grönland’ı satın almak istediklerini söylemiş, bu açıklama pek çoklarınca Trump’ın çılgınlıklarından biri olarak görülmüştü. Fakat ABD emperyalizminin Trump’ı dört yıl aradan sonra bir kez daha başkanlık koltuğuna oturtması ve Trump’ın ikinci dönemindeki politikaları bu “çılgınlığın” söylem düzeyinde kalmadığını, gelip geçici olmadığını, esasında emperyalist saldırganlığın ta kendisi olduğunu ortaya koydu. Trump, ABD emperyalizminin ihtiyaçları doğrultusunda kendi yol ve yöntemleriyle hareket etmektedir, ABD egemen sınıfının belirleyici bir kesiminin çıkarlarının temsilcisidir, sözcüsüdür. ABD emperyalizminin bu kesiminin çıkarları Grönland’a hâkim olmayı gerektirmektedir. Dolayısıyla Trump’ın ABD’nin başında olması gibi, Grönland’ı diline dolaması da tesadüf değildir. Peki, Grönland ABD için neden bu kadar önemli?

Son yıllarda ABD, hegemonu konumunda olduğu kapitalist sistemin çürüme ve tıkanıklık çağı ile uyumlu biçimde, siyasi ve toplumsal krizlere sahne oluyor. Bu krizler küresel hegemonya kavgasının etkilerini, ABD egemen sınıfı içindeki kapışmaları, derinleşen açmazları, keskinleşen sınıfsal çelişkileri yansıtıyor. Emlak zengini, casino patronu, şovmen ve en nihayet Cumhuriyetçi politikacı Donald Trump’ın yolsuzluklarına, nefret suçlarına, darbe girişimine rağmen iki dönem ABD başkanlığı yapması bu tablonun önemli bir parçasını oluşturuyor. Babasının “sen bir kralsın” diyerek büyüttüğü bu megaloman, ABD’yi de bir kral gibi yönetmek istiyor. Trump iktidarı altındaki ABD’de egemen sınıf, sömürüyü derinleştiriyor, emperyalist savaşı harlıyor. Bu nedenle ABD’li işçi ve emekçiler meydanlardan seçim sandıklarına tepkisini ortaya koyuyor, “krallara hayır” diyerek mücadelesini büyütüyor.

Eugen Berthold Friedrich Brecht, 10 Şubat 1898’de, Almanya’nın Augsburg kentinde dünyaya geldi. 14 Ağustos 1956’da ise hayata gözlerini yumdu. Brecht, pek de uzun olmayan yaşamında emperyalist savaşlara, devrimlere, karşı-devrimlere, imparatorlukların çöküşüne, milyonların canını alan salgınlara, dünyayı sarsan ekonomik buhranlara, faşizme, kendini sosyalizm olarak adlandıran bürokratik diktatörlüklere şahit oldu. Kitapları yakıldı, oyunları, sanat anlayışı hedef alındı, vatanından sürgün edildi. “İnsanlığa karşı harekete geçen büyük genel kötülükler” diye bahsettiği kötülüklerden nasibini bolca aldı. Ama Brecht’in kitabında, hakikatten ve “bugünden” kaçmak yoktu. Ona göre “sanat gerçeği yansıtan bir ayna değil, onu şekillendirecek bir çekiçtir” ve Brecht sımsıkı kavradığı çekicini insanların özgürlük ve eşitlik içinde yaşayacağı sosyalist bir dünyanın kurulması mücadelesinin hizmetine sunmuştu. Bu bakımdan Brecht, ölümünün üzerinden onyıllar geçtiği halde şiirleriyle, oyunlarıyla işçi sınıfının devrimci mücadelesinde yaşamaya devam ediyor.

İsrail Batı Şeria’yı da işgal edeceğini açıklıyor, Netanyahu, İran konusunda ayağını gaz pedalından çekmeyeceğini söylüyor, ABD İran’ı yine vurmaktan, Molla rejimini yıkmaktan ve odağını Asya-Pasifik’e kaydırmaktan bahsediyor. Ama bazı yorumcular hâlâ “savaşın bölgesel düzeye yükselmesi”nden duydukları kaygıyı dile getiriyorlar. Yaşananın kendine özgü biçim ve tempoda ilerleyen Üçüncü Dünya Savaşı olduğu gerçeğini göremiyor ya da inkâr ediyorlar. Kara propagandaların zehirli, sersemletici etkisi altında gerçeklerin daha da çarpıtılmasına, yalanların daha da yayılmasına hizmet ediyorlar.

Kapitalist gidişatın sonuçları, bugün kendini yaşamın her alanında, en keskin biçimde ortaya koyuyor. Burjuva siyaset alanı ise kapitalizmin bu evresiyle uyumlu biçimde, oligarşik yönetim uygulamalarının büsbütün pekişmesiyle karakterize oluyor, burjuva düzenin tam bir plütokrasiye dönüştüğü olanca çıplaklığıyla görülüyor. Trump ABD’sinde yaşananlar, bu gerçeğin en çarpıcı örneğini oluşturuyor. Elif Çağlı, Şubat 2025’te kaleme aldığı bir makalesinde bu gerçeği şöyle dile getiriyor: “ABD’nin geldiği son durumun en çarpıcı biçimde gözler önüne serdiği üzere, burjuva demokrasisi ileri kapitalist ülkelerde bile çoktandır aşınmış ve burjuva yönetimler bir zenginler kulübü hegemonyasına, plütokrasi diye adlandırabileceğimiz oligarşik bir egemenlik biçimine bürünmüştür.

Kapitalizmin tarihsel çürüme ve tıkanıklık çağında olduğuna dikkat çeken Elif Çağlı, bu dönemi ve özelliklerini Marksizmin diyalektik yöntemiyle tahlil ederken kapitalizmin tarihsel açıdan artık tam bir çılgınlık dönemi içine girdiğini vurgular. Kapitalizmin yükseliş dönemine eşlik eden burjuva demokrasilerinin, kapitalizmin çürüme çağında yerini giderek siyasal yaşamda genel bir otoriterleşme, faşistleşme gerçekliğine bıraktığını, günümüze damgasını vuran olgunun, Trump, Putin gibi diktatörlerin ve finans kapital zirvelerinin biçimlendirdiği plütokrasi olduğunu belirtir. Bugün dünyanın hangi coğrafyasına bakarsak bakalım Çağlı’nın dikkat çektiği bu baskın olgunun örneklerini görmek mümkün. Fakat bir zamanlar demokrasinin beşiği sayılan Batı’da yaşanan örnekler çarpıcıdır. Trump iktidarı altındaki ABD’de yaşananlar plütokrasinin ne mene bir şey olduğunu gösterirken, vaktiyle burjuva demokrasisinin en ileri örneklerinin görüldüğü Avrupa bugün bu demokrasilerin tıkanıklığına, siyasal istikrarsızlıklara, merkez partilerin çöküşüne, faşist hareketlerin ve partilerin yükselişine tanık oluyor.

Nâzım Hikmet, derinden yaşadığı kederini, acısını haykırdığı nice şiir yazmıştır. Fakat diyalektik materyalizmi kendine rehber edinmiş bir komünist, bir devrimci sanatçı olarak tarihe salt kendi bireysel ömrünün sınırları içinde bakmanın yanlışlığını derinden kavramıştır. “Gelişen şeyin ümitsiz, sevinçsiz olmadığını” bildiğinden, yaşadığı zorlu hayata rağmen dostuna yazdığı gibi yaşamıştır. Pırıl pırıl parlayan sevincini, ümidini dostlarıyla ve tüm insanlıkla paylaşmıştır. Nâzım’ın satırları da yaşamı da kasvete, ümitsizliğe, kötülüğe, zorbalığa güçlü bir başkaldırıdır. İlkel tepki ve dürtülerle değil katı gerçeğin ta kendisiyle ve bilinçle tahkim edilmiş dünya görüşünün dışavurumudur.

Kapitalizmin tarihsel çürüme ve çıkışsızlık çağında olduğu gerçeğinin üzerinden atlayarak gelişmeleri, olguları anlamanın, doğru değerlendirmenin imkânı yoktur. Böylesi kaotik dönemler burjuvazinin olağan yöntemlerinin, burjuva demokrasisinin olağan işleyişinin rafa kaldırıldığı, olağanüstü yöntemlere ve rejimlere başvurulduğu dönemlerdir. Trump gibi bir figürün demokrasinin en gelişkin örneği olarak pazarlanan ABD’de ikinci kez başkanlığa yürümesi, Avrupa’da daha önceki dönemlerde radikal bulunan faşist parti ve hareketlerin güçlenip, normalleştirilip iktidara hazırlanması, siyasetin kutuplara çekilmesi ve keskinleşmesi, Türkiye’den Macaristan’a, Rusya’dan Hindistan’a otoriter rejimlerin inşa edilmesi bu gerçeğin somut yansımalarıdır. Burjuvazinin dünya emekçilerine dayattığı yeni normal budur. İşçi sınıfının olması gereken “normali” ise çivisi çıkan bu kapitalist düzeni yıkıp kendi iktidarını kurmak üzere devrimci örgütlülüğünü güçlendirip mücadeleyi büyütmesidir!

On yıllardır İsrail devletinin sistematik şiddeti, zulmü ve aşağılamaları altında yaşayan Filistin halkı, 7 Ekimden bu yana İsrail’in yağdırdığı bombaların altında soykırıma uğruyor. Filistin Sağlık Bakanlığının yaptığı açıklamaya göre öldürülenlerin sayısı 22 bini, yaralı sayısı 60 bini aştı. 2,3 milyon insanın yaşadığı Gazze’de nüfusun neredeyse tamamı yerinden edildi.

Kendilerine “Vatanı Koruma Ulusal Konseyi” (CNSP) adını veren cuntacılar “giderek kötüleşen güvenlik durumu ve ülkenin içinden geçtiği sosyo-ekonomik kriz nedeniyle” Bazum’un devrildiğini duyurdular. 28 Temmuzda Muhafız Alayı Komutanı General Abdurrahman Çiyani liderliğinde bir geçiş hükümeti kuruldu. Cunta, Nijer’in Fransa, Nijerya, Togo ve ABD başkentlerinin büyükelçilerinin görevine son verdi.

Depremin yarattığı yıkım ve depremden sonra yaşananlar, tüm imkânlarını seferber ederek halkın yaraları sarmasını beklediği devletin aslında bu yıkımın sorumlusu olduğunu inkâr edilemez biçimde açığa vurdu, faşist rejimin acizliğini ortaya serdi. Bu süreçte her şey gibi eğitim de faşist rejimin yarattığı enkazın altında kaldı! Faşist rejim eğitim alanına ilişkin aldığı kararlarla yüz binlerce genci ve aileyi daha da mağdur etti, yegâne önceliğinin kendini korumak ve bekasını sürdürmek olduğunu ortaya koydu.

Kırk üç yıldır faşist Molla rejimi altında nefessiz kalan, boğulan İranlı emekçilerin Eylül ayında başlattıkları isyan büyüyerek devam ediyor. Rejimi yıkarak bu kâbusu bitirmek, kızlarına ve oğullarına ağıtlar yaktıkları yas günlerini geride bırakıp bayramlar kutlamak için mücadele eden İranlı emekçiler henüz bu hedeflerine ulaşmış değiller. Fakat İran’ı boydan boya saran ve nicedir bir devrimci duruma evrilen inatçı isyan gösteriyor ki emekçi kitleler nezdinde hiçbir meşruluğu kalmayan bu çürümüş rejim için artık çıkış yoktur!

Toplumu zehirleyip nefessiz bırakan bu rejimin emekçilere sunduğu tek şey baskı ve yasaklardan zulme, işsizlikten geleceksizliğe, yoksulluktan güvencesizliğe devasa bir kötülükler dizisidir. İşçilerin, emekçilerin, kadınların, gençlerin böyle bir rejim altında huzur bulmasının imkânı yoktur. O halde yapılması gereken kötülük ve zulüm saltanatı karşısında birleşmek, emek cephesini oluşturmak ve güçlendirmektir. Sermaye düzeninin, faşist rejimin kötülük ve zulüm ittifakına karşı emek ve özgürlük ittifakında birleşmektir.

Mihail Gorbaçov’un 30 Ağustosta ölmesinin ardından dünya medyasında onunla ilgili pek çok yazı yazıldı. Batılı burjuva kalemlerin önemli bir kısmı Gorbaçov’a “20. yüzyılın en büyük siyasetçilerinden”, “tarihin akışını değiştiren lider”, “Soğuk Savaşı bitiren lider”, “Nobel Barış ödüllü siyasetçi” güzellemeleri yaptı.

Bugün Türkiye’de mevcut rejimin kadın ve sanat düşmanı olduğu, kültürel yaşamı çoraklaştırıp çölleştirdiği, insanların yaşam tarzına pervasızca müdahale ettiği doğru olsa da yasakların nedeni iktidarın kadınlara, sanata, kültüre, seküler yaşam tarzına düşmanlığı değildir. Çünkü bu saldırılar sadece sanatçıları, sadece kadınları ya da sadece seküler kesimleri değil tüm toplumu hedef almaktadır. Amaç tüm emekçiler ve toplum üzerinde sopa sallamaktır, tüm topluma gözdağı vermektir.

Kapitalizmin içinde bulunduğumuz küresel çürüme çağının nasıl bir kaos, kriz ve savaş çağı olduğunu bir kez daha ortaya koyan Ukrayna savaşı tüm dünyayı etkilemeye devam ediyor. Rusya’nın 24 Şubatta Ukrayna’ya saldırmasıyla başlayan bu savaş yıllardır süregelen emperyalist savaşın çok önemli bir halkasıdır. Dolayısıyla savaşın tarafları Rusya ve Ukrayna ile sınırlı değildir.

Batı bloku tüm dünyada Rusya’ya karşı bir nefret dalgası yaratmak için devasa propaganda makinesini harekete geçirmiştir. Rusya nefretini, milliyetçiliği, ırkçılığı “savaş karşıtlığı”, “barışseverlik” olarak makyajlayıp piyasaya sürmekte, kitleleri daha büyük savaşlara hazırlamak üzere tehlikeli bir kampanya yürütmektedir.

8 Mart Uluslararası Emekçi Kadınlar Gününün 112. yılında emekçi kadınların eşitlik, adalet ve özgürlük özlemi büyüyor. Ama ne mutlu ki mücadelesi de büyüyor!

Biden “demokrasinin önderliğini tekrar ele almak ve dünyada otoriterlikle mücadele etmek” üzere bir demokrasi zirvesi düzenlemeyi vaat etmişti. Biden’ın söz verdiği demokrasi zirvesi 9-10 Aralıkta 110’dan fazla ülkeden siyasetçinin, ticaret örgütlerinden ve sivil kuruluşlardan temsilcilerin katılımıyla gerçekleşti.

ABD’de pamuk ekimi için yok edilen ormanlar ve pestisitlerle zehirlenen toprak, Hindistan’da tekstil kimyasallarıyla zehirlenmiş sular yüzünden kanserden yüzlerce çocuğun öldüğü köyler, Türkiye’de kot kumlama işi yaptıkları için silikozisten ölen işçiler, Bangladeş’te 1000’den fazla işçinin hayatını kaybettiği Rana Plazalar, Şili’de Atacama çölünü dolduran atık giysi dağları, okyanuslarda plastik ve mikrofiber parçacıklarla zehirlenen balıklar, tüm dünyada havasız ve ışıksız merdiven altı atölyelerde çalışan kadınlar çocuklar... Bu manzara kapitalizmin manzarasıdır ve bu manzarayı yaratanlardan çözüm beklemek akıldışıdır.